Page Text
________________
પરિછેદ ) પ્રાચીન ભૂગોળ
૨૬૫ થવાનું હજુ વિશેષ શકય ગણી શકાય; જ્યારે એક ત્યારે જ બની શકે; અને તે સમય તે ઘણો જ વિદ્યાગુરૂ જુદા જુદા પ્રદેશમાં જઈને પિતાના ઘણે પ્રાચીન હતો એમ પૃ. ૧૭૩ થી આગળમાં વિદ્યાર્થીઓ ઊભા કરે, તે હજુ કાંઈક દુશકય જણાવાઈ ગયું છે. મતલબ કે જે સમયની અત્યારે ગણાય; એટલે પ્રસ્તુત વિષયમાં, વધારે સંભવ- તે બે હજાર કે બાવીસ સે વર્ષની-ચર્ચા આપણે નીય સ્થિતિ તે એમ હવાની કલ્પી શકાય છે કરી રહ્યા છીએ, તેવા ટાણે તે તેવી સ્થિતિ કલ્પી કે, મથુરાના કારિગર મિસર દેશના અને ગ્રીક લેવાનો વિચાર સરખે પણ તદ્દન હાસ્યાસ્પદ દેશના કારિગરાના શિષ્ય હેવા કરતાં, તેમના લેખાશે. એટલે વધુમાં વધુ એમ કહી શકાશે કે, ગુરૂએ જ હેવા જોઇએ (ઉપરમાં, મારા ટીપણું આ સમયની લગભગમાં જ-અથવા સમ્રાટ પ્રિયતરીકે, ટકેલે અભિપ્રાય સરખાવો). વળી દર્શિનના સમયે-સારનાથ સ્તંભ ઉપર કતરેલા જબૂદીપમાંથી શાકકીપ જે જુદો પડ્યો છે તેની સિંહની કારિગીરી વિશે તથા તે સમયની કાંઈક તવારીખ આપતાં આપણે ઈશારો કરી સંસ્કૃતિના સરણ વિશે ઉલ્લેખ કરતાં-પશ્ચિમ ગયા છીએ કે, જંબુદ્વીપ તે આર્ય સંસ્કૃતિનું દેશની કારિગીરી અસલ કે પૂર્વ દેશની અસલ-જે ધામ હતું જ્યારે શાદીપ તે અર્ધજ ગલી દશામાં સ્થિતિ હોવાનું સાબિત કરી ગયા છીએ તે જ જ હતું. વળી કોઈ પણ બુદ્ધિમાન કહી શકશે રિથતિ પંક્તિ ભગવાનલાલજીએ પ્રદર્શિત કરેલ કે જે પ્રજા સંસ્કૃત હોય તે જ અર્ધજંગલી પ્રજા આ મથુરા નગરીની મૂર્તિ સંબંધમાં પણ ઉપર પિતાની છાપ પાડી શકે નહીં કે અર્ધજંગલી પ્રવર્તી રહેલ હેવી જોઈએ. એટલે કે હિંદની પ્રજા હેય તે પિતાની છાપ સંસ્કૃત પ્રજા ઉપર કારિગીરીને મૂળ અથવા ગુરણી તરીકે સમજવી પાડી શકે. આ ઉપરથી ખાત્રી થશે કે, જે ગ્રીક અને ગ્રીક અથવા મિશ્ર દેશની કારિગીરી તે અસલ અને મિસર દેશની-એટલે કે શાકહીપની-શિલ્પ- ઉપરથી નકલ અથવા શિષ્ય તરીકે સમજવી. કળા છે તેનું જન્મસ્થાન તે જખદીપમાં જ છે. (૨) તક્ષિલા, તક્ષશિલા હા, એટલું હજુ બનવાજોગ છે કે જુદા જુદા સાંપ્રતકાળના સાહિત્યગ્રંથમાં તેની સ્થાસમયે, જેમ કાળચક્રના ઝપાટામાં એક પછી ખા-ઉત્પત્તિ બૌદ્ધધર્મના પ્રવર્તક શ્રી ગૌતમ બીજે દેશ આવી જાય છે, તેમ કઈ કઈ વાર
બુદ્ધના સમયમાં થયેલી મનાવે મિશ્ર દેશ પણ સંસ્કૃતિના ઊંચા શિખરે ચડી તેની છે, જ્યારે આર્ય પ્રજાના બેઠે હૈય; તેમજ ગ્રીસ દેશના ભાગે પણ તે ઉત્પત્તિ અતિ પ્રાચીન પુસ્તકમાં પણ યશરેખા કેઈક સમયે લાગી ગઈ હેયઃ જ્યારે
આ નગરીનાં નામ અને તેવા સમયે જંબૂદીપની શિલ્પકળાને હીણપ વર્ણન સુદ્ધાં મળી આવે છે, એટલે ખરૂં શું છે લાગી ગઈ છે. પણ આવા બનાવ તે જંબૂ- તે આપણે તપાસવું રહે છે. દ્વીપમાં અંતર્ગત રહીને જ્યારે શાકીપ ભૂમિના ગાંધાર દેશમાં તે નગરી આવેલી છે. એક અંશ તરીકે હયાતિ ભેગવી રહ્યો હેય વળી તેને તે દેશની રાજધાની તરીકે પણ ગણા
(૪૩) કાબુલ નદીની બાજુમાંની કતાર અને ૫ , ૫. પર) સિંધુ નદીની વચ્ચે પ્રદેશ તે ગાંધાર (પુરાતત્વ તશિલા અને પુષપુર-હાલનું પેશાવર
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034579 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Bhag 03 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Shashikant and Co |
| Publication Year | 1937 |
| Total Pages | 502 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 31 MB |