Page Text
________________
१.
अ.
ग.
U.AN
(२१४)
नरपतिजयचर्या॥ वर्गचक्रम् ॥
अथ वर्गचक्रम् ॥ अगरुडः कमार्जारश्वः ध्याक्ष ध्वज ८ धूम ५| सिंहष्टः शुनीसुतः।तःसर्पो मूषकः पश्च यो
मृगः शअजात्मजः ॥१॥ वसु ८ भूत ५ गज३ सिं.६] रसा ६ वेदा ४ मुनि ७ चंद्रा १ग्नि ३ य.मृग
. बाहवः २॥ पूर्वादि क्रमतो ज्ञेया वर्गोरासभ: वृष ७ | वा. ४ | परि दिगष्टके ॥ २॥ नाम्नि वर्गादिवर्णाप. म. स. सर्प ट. वा. | नामंकाः कार्याः पृथक्पृथक् ॥ पिडिता वसुभिभक्ता शेषमायोध्वजादिकः ॥३॥ शेषसंख्या ध्वजो धूमः सिंहश्वावृषरासभा|गजध्वांक्षौ क्रमेणैव आया अष्टौ भवंति ते॥४॥
अथ वर्गचक्रम् । अगरुड इति । पूर्व अवर्गो गरुडः । आग्नेये कवर्गो विडालः । दक्षिणे चवर्गः सिहः । नैऋत्ये टवर्गः श्वा । पश्चिमे तवर्गों नागः । वायव्ये पवगों मूषकः। उत्तरे यवों गजः। ईशान्यां शवर्गश्छागः । एषां वर्गोपरि । अवगै अष्टौ ८ कवर्गे पंच ५ चवर्गे ६ टवर्गे ४ तवर्गे ७ पवर्गे १ यवर्गे ३ शवगै २ द्वयम् ॥१॥ ॥२॥ अथ कृत्यमाह । नाम्नि वर्गादीति । नाम्नि यस्य वर्गस्य वर्णा भवति तस्य वर्णस्य येका नाम्नि यावंतो वर्णस्वरास्तावत्संख्या अंकाः पृथकार्याः पिंडिता एकत्र कार्याः । अष्टभिर्भक्ताः । शेषांकसंख्यया ध्वजादिको ग्राह्यः । यथोदाहरणम् । यथा रामभद्रो राजा महादेवनामा सेवकः। रामभद्रनाम्नि रेफस्य त्रीणि ३ मकारस्यकै १ भस्य सप्त ७ रस्यापि त्रीणि ३ चत्वारः ४ स्वराः तत्संख्या ३२ सर्वसंख्या ४६ वसुभिभक्ते शेषं ६ सप्त ७ महादेवनानि । मकारस्यैकं १ हस्य द्वयं २ दस्य सप्त ७ वस्य त्रीणि ३ स्वरसंख्या ३२ सर्वसंख्या ४५॥वमुशेषे ५ उभाभ्यां बलाबलं रामभद्रो राजा आयाधिकः महादेव आयोनारामभद्रराजतो न लाभः तथा किंचिल्लाभकरः गजा महादेवात्सेवां प्राप्नोति । सेवाधिको राजा गजः सेवको वृषभः ॥ ३॥ ४ ॥ स्वाक्षश्वारासभवृषगजसिंहध्वजा नलाः॥ यथोत्तरबलाः सर्वे ज्ञातव्याः स्वरपारगैः॥५॥ प्रभौ योधे पुरे देशे मित्रनारीगृहेषु च ॥ आयाधिके भवेल्लाभो न लाभो बलवर्जिते ॥६॥ इति वर्गचक्रम्।। ध्वांक्षात् श्वा बलवान् शुनो धूमः धूमाद् वृषः वृषभाद्गजः गजात् सिंहः सिंहाद्धजः ध्वजात् खरःखरात् श्वा सौरभेयाद्गजो बली यथोत्तरबला एते इति व्याख्यातम्॥५॥ अयं विचारः सर्वत्र देशे पुरे वैरिणि नायकामित्रे गृहे कलत्रे । यत्रायाधिकः स लभते हीनात् न्यूनाधिकतो यथोत्तरक्रमेण । यथा ध्वांक्षः धूमश्च अनयोरंतरे किंचिन्यूनध्वांक्षाद्गजश्चतुर्थे बली। पादैकेन फलम् । ध्वांक्षस्य तदने हीनफलमेव । एवं हीनाधिकविचारः ॥ ६ ॥ इति वर्गचक्रम् ॥
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034565 |
| Book Title | Narpati Jay Charya Swaroday |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Narpati Kavi, Harivansh Kavi |
| Publisher | Kshemraj Krishnadas |
| Publication Year | 1856 |
| Total Pages | 294 |
| Language | Sanskrit |
| Classification | Book_Devnagari |
| File Size | 36 MB |