________________
जय
प्रदीप:
॥ एए॥
सांप्रतं पर्यायार्थिकनयं व्याचिख्यासुराह-पति उत्पादमुत्पत्तिं विपत्तिं च प्राप्नोतीति पयार्यः । यमुक्तम्- अनादि- निधने प्रव्ये स्वपर्यायाः प्रतिक्षणम् । उन्मजान्ति निमजान्ति कूलकबोलबजाले ॥१॥" पूर्वोक्ता अपि षट् हानिवृद्धिरूपा नरनारकादिरूपाश्चेह पर्यायशब्देन गृह्यन्ते । पर्यायो हि वेधा-सहनाविपर्यायोऽथवा क्रमनाविपर्यायः। तमुक्तम्-1 | " पर्यायो दिविधः, क्रमनावी सहनावी च, सहजावी गुण इत्यभिधीयते, पर्यायशब्देन तु पर्यायसामान्यस्य स्वव्यक्तिव्यापिनोऽनिधानान्न दोष इति”। तत्र सहलाविपर्याया गुणाः, यथात्मनो विज्ञानव्यक्तिशक्त्यादयः । क्रमनाविनः पर्यायास्त्वात्मनः, यथा सुखमुःखशोकहषादयः। पर्याया अपि स्वजावविनावाच्या व्यगुणान्यां च चतुर्नेदाः । तथाहिस्वजावणव्यव्यंजनपर्यायाश्चरमशरीरात् किंचिन्यूनसिपर्यायाः॥१॥ स्वजावगुणव्यंजनपर्यायाः, यथा जीवस्यानन्तचतुष्टयरूपाः॥२॥ विनावाच्यव्यंजनपर्याया यत्यादयः ॥ ३॥ विनावगुणव्यंजनपर्याया मत्यादयः ॥४॥ पुजखस्यापि || च्यणुकादयो विनावजव्यव्यंजनपर्यायाः ॥ ५॥ रसरसान्तरगन्धगन्धान्तरादयो विनावगुणव्यंजनपर्यायाः ॥६॥ अविनागिपुजलपरमाणवः स्वजावणव्यव्यंजनपर्यायाः॥७॥ वर्णगन्धरसैकैकाविरुघस्पर्शष्ये च स्वजावगुणव्यंजनपर्यायाः ॥ ७॥ एवमेकत्वपृथक्त्वादयोऽपि पर्यायाः । उक्तं च-" एगत्तं च पुहत्तं च संखा संगणमेव च । संजोगो य विजागो य पजावाणं तु खरकणम् ॥१॥" पर्याय एवार्थः प्रयोजनमस्यासौ पर्यायाधिकः । सोऽपि षडूविधस्तद्यथा-अनादिनित्यपर्यायार्थिको यथा पुखपर्यायो मेदिनित्यः॥१॥ सादिनित्यपर्यायार्थिको यथा सिधपर्यायों नित्यः॥२॥ संतागौणत्वे नोत्पादव्ययग्राहकस्वनावोऽनित्यशुञ्जपर्यायार्थिको यथा समयं समयं प्रति पर्याया विनाशिनः॥३॥ सत्तासापेक्षस्वजावो
एए।
