________________ આત્મસ્વરૂપને પ્રાપ્ત કરાવી ભવમુક્તિ અપાવવાની પરિપૂર્ણ ક્ષમતા પણ એક માત્ર “આગમ” સાહિત્ય જ ધરાવે છે. આ વાત કોઈ પણ મધ્યસ્થ ચિંતકને સ્વીકારવી પડે તેમ છે. પ્રસ્તુત આગમશ્રેણિનું તૃતીય અંગ આગમ શ્રી સ્થાનાંગ સૂત્ર છે. એકથી દશ સુધીના અંકસ્થાનોમાં સમાવેશ પામતાં જૈનશાસન માન્ય અનેક પદાર્થોનો સંગ્રહ શ્રી સ્થાનાંગસૂત્રમાં કરવામાં આવ્યો છે. જીવાદિ પદાર્થોને જ્યાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે તે શ્રી સ્થાનાંગ સૂત્ર, આવી પણ વ્યાખ્યા કરવામાં આવે છે. આ આગમ એક મહાન અર્થકોષરૂપ છે. અપેક્ષાએ કહી શકાય કે બીજા બધાં આગમ ગ્રંથોમાં આ જ આગમના વિષયોનો વિસ્તાર છે. યોગગ્રંથોમાં આત્મતત્ત્વની પ્રાપ્તિ માટે અધ્યાત્મનું અદકેરું મહત્ત્વ બતાવ્યું છે. અધ્યાત્મ પ્રગટાવવા માટે પદાર્થોનો યથાર્થ બોધ અને શાસ્ત્રના આધારે તે પદાર્થોનું સચિંતન અનિવાર્ય છે. આ મહાન આગમ તે સચિંતનમાં ઉપયોગી એવા અઢળક તત્ત્વોને દર્શાવે છે. શ્રી વ્યવહાર સૂત્ર નામનાં છેદગ્રંથમાં કહ્યું છે કે - 'xxx जहण्णेणं ठाण-समवायधरे कप्पइ आयरियत्ताए जाव गणावच्छेइयत्ताए उद्दिसित्तए / ' આચાર્યપદ, ઉપાધ્યાયપદ, પ્રવર્તક-વિર-ગણાવચ્છેદક પ્રદાનની યોગ્યતા બતાવતાં છેદસૂત્રકાર મહર્ષિએ આઠ વર્ષનો દીક્ષા પર્યાય હોય, આચારમાં, સંયમમાં, પ્રવચનમાં, ધર્મોપદેશમાં, અનુગ્રહ કરવામાં જે કુશળ હોય, જેમનું ચારિત્ર અખંડ, અભિન્ન અને નિર્દોષ હોય, આચારમાર્ગ જેમનો અસંક્લિષ્ટ હોય વગેરે વાતો બતાવ્યા પછી અંતમાં કહ્યું છે કે, જે ઘણાં આગમોના જ્ઞાતા હોય અને જઘન્યથી જે સ્થાનાંગ સૂત્ર તથા સમવાયાંગ સૂત્રના જ્ઞાતા હોય તેમને આચાર્યપદથી લઈને ગણાવચ્છેદક પદ આપવું કહ્યું છે - ઉચિત છે.” સ્થાનાંગ સૂત્ર-૧ || 23
