________________ માનવતામાંથી પશુતામાં : પેલી લુવાણાની નવી પત્નીને પોતાની જેમ બીજા પીડિતની દયા આવી છે, મોટી પોક મૂકી રડે છે. નવાબ એ સાંભળી તપાસ કરાવે છે, “કોણ આ અહીં રડી રહ્યું છે? ખબર પડી કે આને કંઈ દુઃખ છે એટલે તરત એને ઉપર બોલાવી લે છે. આ સહાનુભૂતિ. મનને એમ નથી થતું કે, “આ વળી કોણ અહીં ઊંઘમાં દખલ કરે છે ! કાઢો એને.”આજે માણસને ઊંઘમાં કૂતરાદખલ કરે છે માટે મારી નખાવવા છે. કેટલી ક્રૂરતા ! કેવી સ્વાર્થોધતા ! કહે છે, “માકણ મારો, મચ્છર મારો, માખી મારો, બસ “મારો મારો ની વાતો. માનવતામાંથી પશુતા, તે પણ જંગલી પશુતા તરફ પ્રયાણ છે આ. ભૂલેચૂકે આવા ગોઝારા હિંસાવાદ અને એ હિંસાવાદીની રીતરસમ પર આકર્ષાતા નહિ. આજની કેળવણી એ આ હિંસાવાદીઓની જ રીતરસમ છે. એમાં એવાં છપાં પ્રગટ ઝેર પાવામાં આવે છે. હિંસાવાદી મશીનરી, હિંસાવાદી દવાઓ, હિંસાવાદી હોસ્પિટલો વગેરે કઈ તૂત ચાલે છે. દવા-હોસ્પિટલનો કદાચ ઉપયોગ પણ કરવો પડ્યો, તો ય એનું સમર્થન કરતા નહિ. નવાબને રોકડો બોલ H નવાબ બાઈને પૂછે છે, “બેન, કેમ રડે છે ?" બાઈ કહે છે, “તમે જાણીને શું કરવાના? રાજ્ય તમારું ક્યાં ચાલે છે ?' મારું નહિ ત્યારે કોનું ચાલે છે ?" “ફોજદારનું.” નવાબ ચોંકી ઊઠે છે ! પૂછે છે, “ફોજદારનું? હા, એ શી રીતે ?" તે એનું રાજ્ય ન હોત ને તમારું હોત, તો ગામની બેન-બેટીઓની ઇજ્જત લૂંટવાનું એનું ગજું હોત? એ ફાવે તેમ અમને કનડી શકે ?' તે શું કર્યું એણે ?' કર્યું. આ હું નવી પરણીને આવેલી અને દુષ્ટ ઘરમાં આવી વિષય ચિંતામાં - દુરાચારી ફોજદારનો પ્રસંગ
