________________ થવી. તત્ત્વરૂપે માત્ર જીવદ્રવ્ય તરીકે જુએ. સ્ત્રી–આદિ પર્યાય ન પકડે. આત્મ પર્યાય પકડે. બધા રંગથી, આકારથી - પુદ્ગલથી જુવે છે માટે વિકારભાવ પ્રગટ થાય. ગુણને પકડીએ તો ગુણમય બનાય. પરમાત્મા બનવા માટેની પ્રક્રિયા ઉપને ઈવા - વિગમે ઈ વા ધુવેઈ વાં આ ત્રણમાં છે. ઉપને ઈવા અને વિગમેઈ વા પર્યાય છે. ધુવેઈ વા દ્રવ્ય સ્વરૂપે - ગુણ સ્વરૂપે છે. અનુત્તર દેવના આત્માઓ તત્ત્વની રમણતા કરે છતાંનિકાચિત કર્મોના કારણે એ તત્ત્વમય બની શકતાં નથી. જે આત્માઓ પૂર્વભવમાં સમતા સુખની મોજ માણી તેઓ અનુત્તર વિમાનમાં સુખ માણી રહ્યાં છે. બધા દેવો કરતાં સૌથી વધારે સુખ અનુત્તર દેવોને હોય છે. તેઓ વીતરાગ પ્રાયઃ જેવા હોય. છતાં પૂર્વભવના મુનિપણાના સુખના અનુભવના સ્મરણ આગળ વર્તમાનના સુખ વૈભવો તુચ્છ લાગે. હેય માને પણ તે સુખને છોડી શકતા. અનુત્તરવાસી દેવો પ્રભુના કલ્યાણક આવે ત્યારે નમસ્કાર કરવા માટે શય્યામાંથી ઊભા ન થઈ શકે પણ ભાવનમસ્કાર અપૂર્વ કોટિનો હોય. વિરાગભાવ વિશિષ્ટ કોટિનો હોવાથી સર્વાર્થસિધ્ધ વિમાનવાળા આત્માઓ ત્યાંથી અવશ્ય મુનિપણું પામે. અનુત્તરમાંથી આવેલા ભરત મહારાજા મોહના ઘરમાં રહી મોહથી નિરાળા બની ગયા. અનુત્તરવાસી દેવો મોહથી નિરાળા બની શકતા નથી. આથી ઈદ્રાદિદેવોવિરાગની મસ્તી અનુભવતા મુનિઓના ચરણોમાં આળોટે. અનાદિકાળથી આત્માને પુણ્યના ઉદયના યોગે ઉત્તમમાં ઉત્તમ વિષયોનો યોગ થયો છે. અનુત્તર વિમાનવાસીપણું, ઈન્દ્રપણું તથા ચક્રવર્તી પણાનાં સુખોસિવાયનાં સુખો અનંતીવાર જીવે ભોગવ્યાં છે. હવે એ વિષયોમાં હેયના પરિણામપૂર્વક વિરક્તતા લાવવાની છે. વિષયો પુદ્ગલ પર્યાય સ્વરૂપે છે, એટલે પરસ્વરૂપે છે. એને આત્મા ભોગવી શકતો નથી. આત્મા અરૂપી છે, પુલ રૂપી છે. બંને ભિન્ન છે. જ્ઞાનસાર-૨ // 209
