________________ માને એમાં સુખ નથી પણ એમાં સુખની માન્યતા કરી તે અજ્ઞાનમાં ડૂબવું. તમે ખુશમિજાજમાંહોને સમાચાર મળે કે ભાઈગયા! તો તમે આનંદમાં રહી શકો? ના, તો તેમાં સુખ હતું તે ક્યાં ગાયબ થઈ ગયું? સર્વજ્ઞની દષ્ટિમાં જ્યાં સુખ નથી ત્યાં સુખ માન્યું માટે એ અજ્ઞાનતા છે. વ્યવહાર અને નિશ્ચય ભેગાં ન ચાલે તો ડૂબવાનું છે. વૈભવને ઉચિત વેશ પહેરવો પડે પણ તેમાં ડૂબવાનું નથી. દા.ત. વરઘોડામાં જાય તો બનીઠનીને જાય. બધાં મને જુવે છે કે નહિ? એ ભાવ આવે તો અજ્ઞાનતામાં ડૂબ્યા. ત્યાં અલિપ્ત ભાવમાં રહેવાનું હતું. સર્વજ્ઞના તત્ત્વને સમજ્યા તો ધર્મના તમામ વ્યવહાર કરીને પણ અલિપ્તતાને પામે. જીવ-અજીવનો બોધ થવો જોઈએ. હેય–ઉપાદેયનો બોધ થવો જોઈએ. તો જ યથાર્થ બોધ થાય. માત્ર પર્યાયથી જોવામાં યથાર્થ બોધન થાય. આત્મા અરૂપી છે. એને અરૂપી એવા ગુણો મળે તો જ તે તગડો બને. પુદ્ગલથી પુગલ જ તૃપ્ત-તગડા બને. ધર્મી આત્મા અચિત્તને ભોગ્ય ન માને. ભોગ્ય જુદી છે. પણ માન્યતા તો અચિત્ત પણ અભોગ્ય જ છે, એવી જ હોવી જોઈએ. અજ્ઞાની આત્મા અભોગ્યને ભોગ્ય માની તેમાં ડૂબી જાય છે, તેમાં આનંદ માને છે. સમક્તિ દષ્ટિ પણ બે કારણે વાપરે. (1) ચાલે એવું જ નથી માટે વાપરે છે. (2) આસક્તિ છે માટે છોડી નથી શકતો. છતાં પણ તે માન્યતાથી શુદ્ધ છે માટે આરાધક છે. એ માને છે કે આત્માને પુદ્ગલ ભોગ્ય નથી, ભોગવવું પડે છે. એમાં પશ્ચાતાપનો ભાવ છે. આત્માના સ્વભાવથી વિરુદ્ધ વસ્તુ આત્માને આપવામાં આવે તો આત્માને પીડા થાય, તે નબળો પડે. ગુણો પર આવરણ આવે માટે વિરુદ્ધ જ્ઞાનસાર-૨ // 19
