________________
૧ર૦.
ખાનદાનીનાં
“અરે મહેકમભાઈ, શા માટે અધૂરાં કામ કરે છે?” કેમ મોતીશાહ શેઠ, અધૂરાં કેમ?”
ત્યારે કંઈ પૂરાં કહેવાય? મુંબઈમાં અફીણ વેચી ઝુઝ ન શા માટે જો છે? ચીન ચડાવતાં શું થાય છે ? ગઈ સાલ મેં ચીનખાતે અફીણ ચડાવી ત્રણ લાખો નફો મેળવ્યો છે. તમે પણ હિંમત કરે.”
“અમારે ચીનને રેશમને આડતીયો અફીણનું કામ કરવા ના પાડે છે. તેથી ત્યાં કોણ માથું ભારે ?”
આવી અગવડ હતી તે વાત કરવી હતી ને? ચાલે કાંઇ મોડું થયું નથી. તમારો અને મારે ભાગમાં વેપાર કરશું. મારે આડતીએ શુંગ-લીંગ-ચાંગ સારો પ્રમાણિક છે એટલે આપણને સારી સગવડ છે.” *
બંનેને ચીનખાતે મજમુ વેપાર ચાલ્યો, તેમાં અઢળક કમાઈ થઈ પડી. ત્રણ વરસના હિસાબમાં માત્ર કેશરીસિંહના ભાગમાં જ ચાર લાખ રૂપિઆ મળ્યા. ભાગીદારી લાભદાયી નિવડી.
મહેકમભાઈ યુવાની પસાર કરી આધેડ વયમાં પ્રવેશ કરતા હતા. એમને એચતા કાળદેવે ઝડપી લીધા. એમણે કાકાને આપેલ વચન પાળી બતાવ્યું. વાલી (ટ્રસ્ટી) કેને કહેવાય અને તે કઈ રીતે કાર્ય કરી શકે તે માટે મહેકમભાઈએ આદર્શ દષ્ટાંત પૂરું પાડી ખાનદાનીનાં ખમીરની વિશાળતા-નિસ્પૃહતા બતાવી દીધી. એણે પેઢીના ઐશ્વર્ય, વેપાર, ધન અને આબરૂને ખૂબ વિકાસ કર્યો હતો.
શબને . વાલીકામ
