________________
યુગચિંતન ગયા છે. ધર્મક્ષેત્રની, સમાજની અને દેશની પણ આવી દુર્દશાનું નિદાન શેધતાં શોધતાં તેમને એ જણાઈ આવ્યું કે એક તરફથી સદીઓ થયા ધાર્મિક ક્ષેત્રે અનેક ધર્મશાસકેની તેમ જ રાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે મુખ્યત્વે અંગ્રેજ લેકેની ગુલામીથી આર્યસંસ્કૃતિ પ્રાણહીન થઈ ચૂકી છે અને બીજી તરફથી વિવેકશૂન્ય જનસમાજ પ્રમાદને કારણે વક, જડ અને નિવર્ય થતું આવ્યું હોઈ તેની ચિંતનશકિત કુંઠિત થઈ ગઈ છે, તેનું ખમીર એાસરી ગયું છે અને તેને પિતાની આત્મશક્તિનું વિસ્મરણ થઈ ગયું છે. આવા સમાજને સમર્થ ધર્મનેતાઓ અને પ્રાણવાન રાષ્ટ્રનેતાઓ જ જગાડી, ઢઢળી, સન્માર્ગ પર જેડી, પલટાવી શકે.
સદ્દભાગ્યે ભારતભૂમિના ક્ષિતિજ પર ત્યારે મહાત્મા ગાંધીજી આ દુર્દશાથી વ્યથિત થતા આવી ઊભા હતા અને પિતાની જીવનસાધના દ્વારા રાષ્ટ્રના જાગરણ માટેની તદ્દન નવી જ પ્રવૃત્તિઓ અને કાર્યપ્રણાલીઓ વિકસાવી-વિસ્તારી રહ્યા હતા.
પિતાના અનુભવ અને મંથનના નિચોડરૂપે પિતાની શાંત પ્રક્રિયાથી ગાંધીજીએ દેશમાં એક નવીજ હવા ઉત્પન્ન કરી હતી. તેમની અહિંસક લડત, સ્વદેશી આંદોલન, સ્વાવલંબી-સ્વાશ્રયી જીવન અને ન્યાય-નીતિમાં દઢતા વગેરે વિચારપ્રવાહથી અને આચારમાં સત્યાગ્રહી વલણથી આ દેશ જાગી રહ્યો હતે.
એ વિચારે અને એ પ્રયોગે “સારું ને સાચું સ્વીકારવા સદા ખુલ્લા રહેનારા મહારાજશ્રી નાનચંદ્રજી મહારાજને સ્પર્શી ચૂક્યા હતા. એટલે ધર્મદષ્ટિએ મહાત્મા ગાંધીજીના વિચારો કેવા અને કેટલા અનુરૂપ છે તેનું અનુશીલન કરીને એ વિચારેને પિતાની આગવી શૈલીથી તેઓ રજૂ કરવા લાગ્યા હતા. આથી રૂઢિચુસ્ત અને માત્ર ક્રિયાકાંડને જ આગ્રહી વર્ગ મહારાજશ્રીની વિચારસરણીથી આંચકો અનુભવીને ચમકી જતું, પરંતુ મહારાજશ્રી પિતાની નૈતિક હિંમત અને દઢતાથી એ રજૂ કર્યો જતા. આના
