________________
સાધુજને અને સમાજની વચ્ચે અસંગયાત્રા ત્યાં સુધી કેમ પ્રકટી-પ્રસરી શકે? એ આધારેની આવશ્યક્તાની ય, બાળકની ઠેલણગાડીની જેમ, એક મર્યાદા હોય છે ને! એક કાળમાં એની જરૂર હતી. એ પૂરે થયા પછી, સ્વાભાવિકપણે પૂરે થયા પછી, એ આવશ્યક્તા સમાપ્ત થઈ. | મુનિશ્રી નાનચંદ્રજી મહારાજની સંયમયાત્રાને સરિતાપ્રવાહ જેમ જેમ વેગપૂર્વક આત્મબળના આધારે વહેવા લાગ્યું તેમ તેમ તેમનું હીર પ્રગટવા લાગ્યું.
૪૪ વર્ષની ત્યારની ઉંમર, દઢ આત્મબળની આંતરિક અસર, બ્રહ્મચર્ય તેજથી શરીરની વધેલી કાન્તિ અને તેમાં યે કંઠની કુદરતી બક્ષિસ–આ બધાના પરિણામે પોતાની કાવ્યકૃતિ જ્યારે નિજાનંદની મસ્તીમાં ડેલતાં ડેલતાં પોતે જ ગાતા હોય ત્યારે એક અદ્દભુત વાતાવરણ ઊભું થઈ જાય અને એક વિરલ દશન જેવા મળે. એ ભકિત અને એની ખુમારી જાણે કેઈ ઓર જ ! છે. તેમનું હીર, તેમની આત્મદશાનું દર્શન, જેવું તેમના ભકિતગાનમાં દર્શાય તેવું જ તેમના પ્રવચન અને કથા-આખ્યાન-થનમાં. તેમની આગવી, નિરાળી શૈલી અને તેમની પ્રાણવાણી માત્ર શ્રેતાજનસમૂહને મંત્રમુગ્ધ કરીને ક્ષણભર પૂરતી ડોલાવીને જ રહેતી નહિ, પરંતુ તેમના અંતરના ઊંડાણે પહોંચી તેમનાં દિલના દ્વાર ખખડાવીને તેમનું સંસ્કરણ અને જીવનનું પરિવર્તન પણ કરાવતી. - શાસ્ત્રજ્ઞાન અને આત્મગુણેની અનુભૂતિ ઉપરાંત જીવનદષ્ટિના થયેલા વિકાસને કારણે જગતના અન્ય દેશોમાં વહેતા વિવિધ પ્રકારના જીવનપ્રવાહ અને સંસ્કારને પણ તેમને સારો પરિચય થયેલ. આથી સર્વધર્મી આમજનતાને આકર્ષવાની અને કેઈપણ મત, સંપ્રદાય કે પંથના માણસો સાથે વિચારો અને ભાવનાઓને સમન્વય કરવાની તેમનામાં અદ્દભુત શકિત આવી હતી. આના ફલસ્વરૂપ આત્મય માટે અધિકાર પરત્વે જેનને ત્યાગધર્મ ને
