________________
વળી એક વજપ્રહાર
અચી શકીશ નહિ....તમે ખન્નેને ઉછેરવા માટે તમારાથી થાય તેટલું બધુ કર્યુ છે....હજુ થાડાં વર્ષોં સુધી બન્નેની દેખરેખની જરૂર હાઈને તેમને હવે તમારા હાથમાં સોંપીને જાઉં છુ....”
અને પાનાચદ્રભાઇએ હાથ જોડયા. ઋણાનુબંધ પૂરા થયા. સૈા આંસુ સારી રહ્યાં. કુમળી વયમાં અનુભવેલા આ ખીજા જખ્ખર વજ્રપ્રહારે નાગરદાસને સંસારની ક્ષણભ ંગુરતા તેમ જ દુઃખમયતા અને જીવાત્માની અસહાયતા તેમ જ એકલતાના દૃઢ અનુભવ કરાવ્યા. તેમની રગરગમાં એકત્વભાવના વ્યાપી ગઈ :
शुभाशुभम् ।
स्वयं स्वकर्म निर्वृत्तं फलं भोक्तुं शरीरान्तरमादत्ते सर्वत्र सर्वथा ॥ th:
૧
(આ સંસારમાં આ આત્મા એકલા જ તેા પેાતાનાં પૂર્ણાંકોનાં સુખદુઃખરૂપી ફળાને ભગવે છે અને એલેા જ બધી ગતિએમાં એક શરીરમાંથી ખીજું શરીર ધારણ કરે છે.)
संयोग विप्रयोगे च संभत्रे मरणेऽय वा । सुखदुःखविधौ वास्य न सखान्योऽस्ति देहिनः ।। २ (સચાગના પ્રસંગમાં કે વિયેાગ વેળાએ, જન્મ વખતે કે મરણુ વખતે તેમ જ જ સુખદુઃખની લાગણી ભાગવતી વખતે આ જીવને કોઈ મિત્ર કે અંધુ સાથ આપતા નથી, અર્થાત્ એ બધી ઘટનામાં આત્મા અસહાય અને એકાકી બની એકલે જ મધુ ભાગવે છે.)
નાગરદાસના અંતરમાં આ ભાવના સ્વાનુભવપૂર્વક ઘૂંટાઈ ગઈ. નાની વયમાં માતાનુ મૃત્યુ, સત્સંગના રંગ અને પાછું પિતાનું મૃત્યુ. આ બધાંના પરિણામે તેમનામાં આવેલી સંસાર પ્રત્યેની ઉઢાસીનતા અને જેસિંગભાઈને લાગેલા દુઃખને આઘાત સાંકળીમાએ જે રીતે વાળવા ને શમાવવા પ્રયત્ન કર્યા તે કદાચ કાઈ કરી ના શક્ત. તેમણે એક સગી માની જેમ મન્ને ભાઈઓને સતત ખૂબ આશ્વાસન આપતાં હીને સ્વસ્થ અને શાન્ત —હિંમત આપી.
. ૧૮
૧ ‘જ્ઞાનાર્જવ’: : શ્રી શુશ્મનન્દ્રાષાય ।
२ ज्ञानार्णव: : श्री शुभचन्द्राचार्य ।
