________________
સંત-શિષ્યની જીવનસરિતા
વળી એક વજાપ્રહાર આગળ જણાવ્યું તેમ નાગરદાસના પિતાશ્રી પાનાચંદભાઈના પરિવારની સ્થિતિ સાધારણ હતી. સાંકળીમા સિવાય પરિવારમાં કોઈ સ્ત્રીવર્ગ ન હતું. સાંકળીમાની પૂરતી સંભાળ છતાં નાગરદાસના મનમાં સ્વજન તરીકે માતાની ઊણપ સાલ્યા જ કરતી. આથી પિતાશ્રી પાનાચંદભાઈ, નાગરદાસના મોટાભાઈ જેસિંગભાઈના લગ્નની કેશિશ કરી રહ્યા હતા. અંતે ૧૯ વરસની ઉંમરના જેસિંગભાઈનું વેવિશાળ, તેમણે સાયલા પાસેના નળીઆ ગામના એક ખૂબ સુશીલ, સંસ્કારી અને સાધારણ સ્થિતિના છતાં ખાનદાન એવા કુટુંબની કન્યા મેંઘીબાઈ સાથે કર્યું.
પરંતુ કુદરત પિતાનાં પાનાં જુદી રીતે પલટાવી રહી હતી. નાગરદાસના જીવનવિકાસ માટે, તેમના સંસ્કારસોતના વહેણને ગતિ આપવા માટે, વળી એક કઠેર વજપ્રહાર દ્વારા કુદરતે તૈયારી કરી.
જેસિંગનું વેવિશાળ કર્યા બાદ પિતાશ્રી પાનાચંદભાઈ અકળપણે બીમાર પડ્યા. બીમારી વધતી ગઈ અને નીમચંદભાઈ, સાંકળીમા, જેસિંગભાઈ તેમ જ અન્ય સ્વજનેની સેવાચાકરી, દવાઉપચાર છતાં કંઈ ફરક પડે નહિ. સમજણું થયેલા ચાદપંદર વરસના નાગરદાસની પણ માનસિક ચિંતાને પાર ન હતો. અંતે જે બનવાનું હતું તે બનીને જ રહ્યું ... માતા રળિયાતબાના અવસાન પછી નવેક વર્ષે એક સવારે છત્રછાયા શા પિતા પણ ચાલી નીકળ્યા-અનંતની યાત્રાએ, એકલા! ક્ષણભંગુર સંસારમાં એકાકીપણને નાગરદાસને આ વખતે દઢ અનુભવ થઈ ગયઃ “બસ, આમ જ બધાને ચાલ્યા જવાનું છે!” એ અવ્યક્ત નિસાસો નાગરદાસના દિલમાં ઊગીને શમી ગયા.
પાનાચંદભાઈએ દેહ છોડતાં અગાઉ સાંકળીમાને પાસે બોલાવી નાગર–જેસિંગને તેમના હાથમાં સેંધ્યા અને આંખમાં આંસુ સાથે બોલ્યાઃ
આ બન્ને બાળકને સારા સંસ્કાર આપવાની અને મોટા કરવાની જવાબદારી મારી હતી, પરંતુ મને લાગે છે કે હવે હું
