________________
૧૪૦
નિવૃત્તિયોગ અને સાયલામાં સ્થિરવાસ જિજ્ઞાસુઓ, અનુરાગીઓ, સેવકે અને ભકતે પર અનુગ્રહ કર્યા વિના રહી શકતી નહિ. તેઓ સૌને ભૂમિકા અને પાત્રતા મુજબ પ્રતિબંધ અને માર્ગદર્શન ભારે પરિશ્રમ ઉઠાવીને પણ આપતા. આ પરિશ્રમની અસર અને તેમના શરીરસ્વાથ્ય પર થતી. બહારના આગંતુકે ઉપરાંત ત્યાં પિતાની સેવામાં રહેલા સાધ્વીસમુદાયમાં પણ સંસ્કારસિંચન કરી તેમને વિકસિત અને પ્રતિક્ષિત કરવાની પિતાના પદની જવાબદારી પણ પિતે ચૂક્તા નહિ. લીંબડી સંઘ પણ તેમના માર્ગદર્શન અને સમાધાન મેળવવા પ્રસંગોપાત્ત તેમની પાસે આવતા અને પિતાના પ્રશ્નોને ઉકેલ મેળવીને જતો. ઉપરાંત સાયલામાં પણ દવાખાનું, માનવરાહતનાં કાર્યો, લીંબડીને દેવચંદ્રજી સાર્વ. પુસ્તકાલયની શાખા વગેરે પ્રવૃત્તિઓની પ્રેરણા પણ તેમના હાથે થતી રહી. આવી સ્વભાવસહજ પ્રવૃત્તિપ્રેરણા સિવાય તેઓ આ દિવસમાં એકાંત, દયાન-ચિંતન અને વાચનમનનમાં રહેતા. આ અંતર્મુખતા અને અભ્યાસના પરિણામે જે પ્રાપ્ત થતું તે તેઓશ્રી સમાજને આપતા રહેતા. અધ્યાત્મ, ધર્મ, નીતિ વગેરેના સાહિત્યના અભ્યાસ ઉપરાંત તેઓ આટલી જૈફ ઉમ્મરે પણ દેશ અને દુનિયાના બનાવે ને પરિવર્તનથી વાકેફ રહેતા. વિજ્ઞાનના વિષયમાં પણ પિતે ઊંડે રસ લઈ તેને વિનોબાજીની જેમ આત્મજ્ઞાન સાથે–અધ્યાત્મ, ધર્મ, નીતિ સાથે–જેડતા. અલબત્ત, સમાજને રુઢિચુસ્ત વર્ગ આ સર્વતોભદ્ર સત્પુરુષના સર્વાગી, સમગ્ર દૃષ્ટિકોણ અને દૃષ્ટિવિકાસને સમજી કે સહી શકતે નહિ, અને તેથી તેમની જીવનદષ્ટિ તથા લેકહિતની પ્રવૃત્તિઓની નિંદાટીકા કર્યા કરતે. પરંતુ પૂજ્ય મહારાજશ્રી એવા વર્ગ પ્રત્યે ઉપેક્ષાવૃત્તિ રાખી ગંધહસ્તીની જેમ ધીરગંભીરપણે પિતાના આત્મલક્ષ્ય ભણી આગળ ગતિ કર્યો જતા. વિશાળ ચેતસાગરમાં ભળવા જઈ રહેલે જીવનસરિતાને ધસમસત પ્રવાહ કાંઠાના ઝાડ-ઝાંખરની પરવા પણ શું કરે?
આખરે સં. ૨૦૨૦ના ચાતુર્માસ શાંતિથી પૂર્ણ થયા. આ
