________________
‘સંત-શિષ્ય’ની જીવનસરિતા
આકાશમાં સૂનાં કિરણા અને પંખીએનાં ગાન ફૂટી રહ્યાં છે. નિત્યપ્રાર્થના પછીના મૌનમાં ઘેાડી શાંત મિનિટો વીતી જાય છે અને પછી અંતરનાં ઊંડાણેથી પ્રગટે છે તેમની તરતમતાભરી ધીર, ગંભીર ને સરળ ઋષિવાણી :
૧૨૯
ખીમાર માણસ હવા ખાવા ને શરીર સુધારવા માથેરાન, મહાબળેશ્વર, પંચગીની વગેરે સ્થળાએ જાય છે. બહારની—શરીરનીઆ બીમારી માણુસ કળી શકે છે પણ અંદરની—મનની—ખીમારી એ જલદી સમજી શક` નથી. ખૂબ શેાધન કરે તે સમજાય. શરીર અસ્વસ્થ હાય ત્યારે જેમ ભૂખ, બેચેની, દુખાવા વગેરે લક્ષણા જણાય તેમ મન અસ્વસ્થ હાય ત્યારે જુદા જુદા પ્રકારે ખીજ, રીસ, રાષ, ક્રોધ, ઈર્ષા, અભિમાન, ઇન્દ્રિયવિકાર વગેરે લક્ષણાથી એ પરખાય છે. પણ એ બધાંના મૂળમાં તે અંદરની પેલી અસ્વસ્થતા—માનસિક અશાન્તિ હોય છે. મનની ઊંડાણુદશાની આ આંતરિક ખીમારી દૂર કેમ થાય? એ માટે-
4 પેાતાનાં દર્દે કયાં છે? એ પ્રથમ શેધવુ.
66
“ એક નોંધ શરૂ કરીને એ કેટકેટલા પ્રમાણમાં છે તે નાંધતા જવું, રાજ રાત્રે સૂતી વખતે એ જોઈને પોતાનુ અવલેાકન કરવું.... પછી પળેપળે ને પ્રસંગે પ્રસંગે પરીક્ષણ કરવું. કાઈ પણ પ્રસંગ ઊભું થતાં વૃત્તિ બગડે, પ્રકૃતિ જોર કરે અને પેાતાને વિકૃત ખનાવી મૂકે એવું ન થવા દેવું, સતત જાગૃતિ રાખવી....
“ એવી જાગૃતિ રાખવા માટે ‘હું આ નહિ', ‘હું આથી અલિપ્ત છુ” એવું આત્મભાન જ કામ આપવાનું. એટલે પાતે દેહથી જુદા છે” એ પ્રયત્નપૂર્વક સ્મરણમાં રાખવું. એવું ભાન રહે તેા કાઈ ગાળ દે, પેાતાને ખરાબ કહે, નિંદા કરે કે ક્રોધ કરે તેની આપણને અસર જશે થાય? આ છતાં પ્રકૃતિનાં પડળાને વીંધીને પેલાં દરદો માટેભાગે બહાર ચાલ્યાં આવે છે અને જાગૃતિને ભગાડીને અસર કરી જાય છે.....
