________________
198
प्राकृत व्याकरणम्
कगचादिना तलोपः । फलिहो परिधः । पुरुषपरिधादिना पस्य फः ।
खघथादिना खस्य हः ।
हरिद्रामुखराङ्गारसुकुमारयुधिष्ठिराः ।
किरातपरिघौ चैवं हरिद्रादीन् प्रकल्पयेत् ॥२७॥
प्राकृतमञ्जरी
हरिद्रादिपदानां यो रेफस्तस्य लकारता ।
हरिद्रा तु हलाद्दा स्यात् करुणा कलुणा मता ॥ हरिद्रा कारणं चरणं चैव परिघः परिखा तथा ॥ ३० ॥
करुणाङ्गार
सुकुमार युधिष्ठिराः ।
44
-
-
-
मनोरमा
हरिद्रा इत्येवमादीनां रेफस्य लकारो भवति । हलद्धा । चलणो । मुहलो । जहिट्ठिलो । सोमालो । कलुणं । अंगुली । इङ्गालो । चिलादो। फलिहा । फलिहो । हरिद्रा-चरण-मुखर - युधिष्ठिर-सुकुमार- करुण - अंगुरीअंगार- किरात - परिखा - परिध - इत्येवमादयः ।
अम्बिका
'अयुक्तस्यानादौ " ( प्रा. २.१) इत्यतः 'अयुक्तस्य' तथा अनादौं पदद्वयमनुवर्त्तते । सूत्रार्थः
हरिद्रा - चरण-मुखर - युधिष्ठिर-सुकुमार- करुण- अंगुरो- अंगार-किरातपरिखा - परिध एलेषु संस्कृत शब्देषु अनादौ विद्यमाने तथा असंयुक्त 'र्' ध्वनौ स्थाने प्राकृते "लू" कारः भवति ।
यथा
हरिद्रा > हलद्दा
अस्य प्रक्रियां तु "अत् पथिहरिद्रा पृथिवीषु" (प्रा. २.१३) इति सूत्रप्रसङ्गे द्रष्टव्यम्।
