________________
वैयाकरणभूषणे कयादिजन्योपस्थितितुः । एवं विशेष्यतासम्बन्धेन कर्मत्वमा कारकशाब्दबोधे कर्मत्वार्यकपदमारवर्तिपजन्योपस्थितिहेतुरित्यादिसामान्यत एव सर्वत्र कार्यकारणभाव इत्यभ्युपेयते तदात्र पक्षे तत्रतत्र वाक्येनन्तशक्तिकल्पने गौरवमातिरिच्यते चेत्। अस्माकमपि घटमानय पटमानयेत्यादिवाक्येषु सर्वत्रौका शक्ति क्यार्थविषयिण्यस्तु । निरूपितत्वादेः कर्मवादीनां सम्बन्धस्यैकत्वात् । घटमानयेत्यादौ पटकर्मकवोधाभावः पटस पदादनुपस्थितत्वा. दुपपद्यते । अस्तु तावदेवं तथापि वाक्यनिष्ठबोधकतायाः शक्तिले कि मानमिति चेत् । उच्यते । विषयतासम्बन्धेन शाब्दबु. द्वित्त्वावच्छिन्न प्रति तेनैव सम्बन्धेन वृत्तिजन्योपस्थितेततैव मानम् । अन्यथा घटमानयेत्यत्र घटपदशक्तयज्ञानवतोपि त. ज्ज्ञानवत इत्र बोधापत्त्या घटशाब्दबोधे घटार्थकपदवृत्तिजन्यज्ञानत्वेन कारणतावाच्येत्यर्थभेदेनानेककोटिकार्यकारणभावकल्पनापत्तावतिगौरवं स्यात् अस्माद्रीत्या घटे विषयतया वृत्तिजन्योपस्थितिरूपकारणाभावान शाब्दबोध इति वरमेककार्यकारणभावकल्पनम् । ननु घटत्वविशिष्टघटप्रकारकशाबोधे वृत्तिजन्यघटत्वविशिष्टज्ञानत्वेन हेतुनाया घटत्वमानयेत्यत्र घटत्वयोविशेषणविशेष्यभावव्यत्यासेन बुद्धस्थले बोधवारणाय वाच्यतया तत एव नोक्तातिप्रसङ्गः । न च न्यायनये पटमानयोति वाक्यसमभिव्याहृना विभक्तिकघटपदस्थले बोधवारणायावश्यकेन घटत्वविशिष्टघटप्रकारकशाब्दबोधत्वावच्छिन्न घटार्थकपदोत्तरसार्थकविभक्तिनिपातादिजन्योपस्थितेहेतुता रू. पाकांक्षाकार्यकारणभावेनैवानतिप्रसङ्ग इतिवाच्यम् । घटार्थकत्वं हि घटबोधफलोपहितत्वं, अन्यथा लाक्षणिकघटपदाद्घटबोधापत्तेः, तथाच वृत्या तद्बोधकपदजन्य ज्ञानत्वेन कारणलेनैवान
