________________
दर्पणसहिते याकरणभूषणसारे . उत्पादनम् , उत्पत्तिरूपफलसाहितं, यवादि(१) कुमर्थ इ. त्यर्थः । फलस्य वाच्यते युक्त्यन्तरमाह-अत इत्यादि ॥ यता कुनोयनमात्रमर्थो नेष्यते, अतः। कर्मवत् स्यादिति पदेन, “क. र्मवत् कर्मणा तुल्यक्रिया"(पा० सू० ३ । १ । ८७) इति सूत्रं लक्ष्यते । अयमर्थः । यत एवास्योत्पादनार्थकता, अतः पच्यते ओदनः खयमेवेविवत्, क्रियते घटः स्वयमेवेति यगादयोऽप्युपपद्यन्ते । अन्यथा यत्रस्य कर्मनिष्ठत्वाऽभावात् तन्न स्यात् , इशिवत् । यथा दृश्यते घटः खयमेवेति न, दर्शनस्य घटावृत्ति स्वात् , तथा यत्रस्यापि इति तथा प्रयोगानापत्तरिति ॥ ६ ॥
अयमेव पक्षः फलाऽवच्छिन्नव्यापारबोधकत्वं सकर्मकत्वमिति बदद्भिराश्रितः। फलस्य कर्मतायाः सर्वेरेवापगमात् । फलाऽन्व. व्यर्थकत्वस्य सकर्मकेषु सत्त्वात् । यदि चैकोपस्थितिविषयत्वानो. तः प्रकारः सन्भवतीति विभाज्यते तदा पृथक्शक्तिवादिमते निदुष्टत्वमेव । अवच्छिपदस्थ सम्बन्धपरत्वेन कर्मीभूतफलसम्बन्धि. व्यापाराऽर्थकस्वस्थ सुस्थत्वात् । अकर्मकाणां फलार्थत्वाऽनङ्गीका. रेज़ासिम्याप्त्यव्याप्स्योरमवकाशादित्यवधेयम् । अध्यासिता भूम. य इत्यदी यथातोपपत्तिस्तथोपपादितं प्राक् ॥५॥
नु, 'कर्मवत स्याद् यगापि' इति मूलस्य कर्मवद् यगाधीप भषेदित्यर्थो लभ्यते । स च बाधितोऽविवक्षितश्चेत्यत आह-*कर्म. पत्स्यादिति पदेनेति ॥ *सूत्र लक्ष्यते इति ॥ सूत्रविहितं लक्ष्य. ते इत्यर्थः । यथाश्रुते कर्मपदात् स्वघटितत्वेन लक्षणया सूत्रोपस्थितावपि तस्य यगादिकमित्यनेनाऽनन्वयापतेः । एतद्बोधना. यैव, स्यादिति लक्ष्यकोटावुपात्तमिति ॥ *घटावृत्तित्वादिति* ॥ घटमात्रवृत्तित्वाऽभावेन कर्मस्थक्रियकत्वाभावादिति तु परमा.
(१) यत्नादिति । 'बीजादिना अडरः कृतः इत्यत्र यतस्य बाषित. स्वादम्यव्यापारसंग्रहार्थमादिपदम।
