________________
ભાવ પ્રાણ બ પ્રાણ સંબંધ. મન છે એટલે જગતના તમામ દ્રશ્ય પદાર્થ મનની કલ્પના વડેજ થાય છે જેની કલ્પના નથી તે વસ્તુ પણ નથી એવું કઈ સ્થળ નથી કે જેની જીવે કલ્પના કરી ન હોય માટે જ્યાં કલ્પના ત્યાં જન્મને ક૯પનાને વિલય ત્યાં મૃત્યુ છે.
ક્ષણિક પદાર્થ કૃત્રિમ છે ને કૃત્રિમ કરવા માટે ક્રિયાની જરૂર છે જેમ કપડાને સફેદરંગ સ્વભાવિક છે તેના ઉપર લાલ, લીલો વગેરે કૃત્રિમ રંગ ચડાવવાને કિયા કરવી જોઈએ તેમજ કૃત્રિમ ચડાવેલા રંગને વિલય પણ કિયાથી થાય છે પણ સ્વભાવિક ગુણને કોઈ ભેદી શકે નહીં. સફેદ કપડાં ઉપર મેલ ચડી મેલું થાય ડાઘા પડે પણ સાબુ વિગેરેથી દેવાથી વળગેલો મેલ જતો રહેવાથી મૂળરૂપમાં કપડું આવી જાય છે તેમ જ્ઞાનાદિગુણ મલીન પરિણામે અવરાય તેને શુદ્ધ અથવસાય રૂપી ધાનાગ્નિથી તે આવરણને દુર પણ કરી શકાય છે જેથી જ્ઞાનાદિ મૂળ ગુણ પ્રગટી નીકળે છે. આ ઉપરથી સંસાર કે જે જગત કહી એ છીએ તે કૃત્રિમ કર્મ રૂપ નિશ્ચય ઠરે છે ને તે સંસારના કૃત્રિમ પદાર્થને મેહ વિકલ્પથી ઉપભેગ કરનાર જીવને સંસારીની સંજ્ઞા લાગુ થાય છે.
હવે વિચારો કે કર્મ રૂપ સંસારની કિયાને રચનાર કોઈ હોવો જોઈએ તે તપાસતાં સિદ્ધ થાય છે કે કૃત્રિમ સ્વરૂપોની રચના કરનાર બહિદણીવડે દેહમાં હુંપણાની ભ્રાંતિ
