________________
કર્મ તે જીવને સિદ્ધાન્ત. જડ પુદ્ગલ સંયોગથી આરિત થએલા ભાવ પ્રાણ ( સૂર્યનાં કીરણ પ્રકાશિત ને ગરમ છે પણ વરસાદનાં વાદળાંથી આવરીત થવાથી તેને સ્પષ્ટ પ્રકાશ કે ગરમી જણાતી નથી. તેમ ) સ્વભાવિક ગુણેામાં ફેરફાર થઈ ભાવ પ્રાણને અભાવ થાય છે તે પાંચ ઈંદ્રી, મનેા મળ, વચન ખળ, કાયમળ, શ્વાસા શ્વાસને આયુષ્ય એદશ દ્રવ્ય પ્રાણપર રાગ થાય છે. અભાવથી દ્વેષ પ્રગટે છે. અને રાગથી માહ ઉપજે છે. દ્વેષ ક્રોધને માનનું રૂપ લે છે. ત્યારે રાગ માયાને લાભનું સ્વરૂપ લે છે. એ મળ પ્રવાહો જીવને અશુભ કર્મ કરાવે છે તે કર્મ પુદ્ગલ જડ છે તેમાં કોઇ પ્રકારનું જ્ઞાન, ભાન કે લાગણી નથી. પાંચ ઈંદ્રિમાંની ફેઈ ઈંદ્રિ પેાતાના સિવાય મીજી ઈંદ્રિના વિષયને જાણી શક્તી નથી ને જે ઈંદ્ર પોતાના વિષયને જાણે છે તે પણ આત્મા વડેજ જાણે છે. આત્મસત્તાની પ્રેરણા ન હાય તા દેહાદસર્વ જડપણે પડયાં રહે છે. પુદ્ગલીક જડ પદાર્થ જીવ સાથે સચેાજીત હો કીંવાન હૈા પણ તે જડને જ્ઞાન કે લાગણી નથીજ. રૂધીર, ચામડી, હાડકાં, નાડીયે, નસે, જ્ઞાનતંતુ વિગેરેના રસાયણીક સયાગ પણ લાગણી વગરના છે એવાં કાઈ રસાયણીક તત્ત્વ નથી કે જે જડ પદાર્થ માં જ્ઞાયકતા કે વેદકતાના ગુણેા પ્રગટાવી શકે ! એવા કાઇ રસાયણિક પદાર્થ હાઇ શકેજ નહી. એવાં તત્ત્વા જો હાત
3
