________________
૪. તપ અને શીલ ]
[ ૩૩ દેવદત્તે પછી સુજાતાની સામે જોઈ કહ્યુંઃ આમ છતાં આ બાબતમાં તે સુજાતા જ આપણા મનનું સમાધાન કરી શકે.”
સુજાતાએ ગંભીરતાપૂર્વક કહ્યું: “કમ અને પુનજન્મના સિદ્ધાંતે જૈન, બૌદ્ધ શામાં લગભગ એકસરખા છે, એટલે મારી વાત તમને સમજાવવી સહેલી છે. આપે કહ્યું કે, મનુષ્ય પોતે વાવેલું લણવા પાછો આવે છે, એ વાત તદ્દન સાચી છે, જેવી રીતે માણસ અને તેના પડછાયા વચ્ચે સંબંધ છે અને માણસની પાછળ પાછળ તેને પડછાયે જાય છે, તેમ અને તેવી જ રીતે સારા અને ખરાબ કૃત્યનું ફળ તેની પાછળ પાછળ જાય છે. બળદની પાછળ ગાડીનું પૈડું જેમ ચાલે છે તેમજ સારાં ખરાબ કામનું ફળ પણ પાછળ જાય છે. તથાગતે સર્વદુઃખે અજ્ઞાનમાંથી જન્મે છે તેમ કહ્યું અને ભગવાન મહાવીરે નાશ પામનારી વસ્તુઓના સંગને જ દુઃખરૂપ વૃક્ષનું મૂળ કહ્યું. આમ તાત્ત્વિક દષ્ટિએ બંને કથનને અર્થ એકસરખે છે. રાગ, દ્વેષ અજ્ઞાનના કારણે ઉત્પન્ન થાય છે અને તે દુઃખ માત્રના જનક અને જનેતા છે. મારી અને મારા પતિની પૂર્વજીવનની કથનીમાંથી આપને આ વસ્તુ સરસ રીતે સમજાઈ જશે.”
તે પછી અત્યંત કરુણ અને દયાદ્રભાવે સુજાતાએ કહ્યું : “અનેક વર્ષો પહેલાં મિથિલા નગરીમાં એક રાજા રાજ્ય કરતા હતા અને તે એકપત્નીવ્રત હતું. રાજાની રાણ સુશીલ અને સુંદર હતી. બંનેના અરસપરસ પ્રેમથી રાજા અને રાણીનાં ચિત્ત અને હૃદય એકરૂપ થઈ ગયાં હતાં.
