________________
૨૩. સ્ત્રી અને પુરુષ ]
[ ૨૩૭તે પછી દેવદત્ત કુટીરના અન્ય છેડે જઈ સૂત, પશુકોઈ ન સમજાય તેવા ધૂંધળા અસંતોષે તેની શાંતિ હરી લીધી. અને તેની ઊંઘ વેરણ બની. ભારે દઢ મનોબળ અને ઉત્તમ પ્રકારનું ચારિત્ર ધરાવતે દેવદત્ત તેના આસન પર જાગતે જ પડી રહ્યો. કુટીરની એક બાજુ ભિક્ષુક હતું અને બીજી બાજુમાં યૌવન અને સૌન્દર્યયુક્ત યુવતી હતી. દેવદત્તના મને મનમાં સૌથી પ્રથમ વાર રાગ અને ત્યાગ વચ્ચે સંઘર્ષ જાગે. એણે જોયું કે એના મનને કચડીને કોઈ બલવતી તૃષ્ણા તેને ઊંડી ખાઈમાં લઈ જઈ રહી હતી. ભૂકંપના એક જ આંચકા માત્રથી જળનું સ્થળ અને સ્થળનું જળ થઈ જાય તેવું જ કહ્યું તેની બાબતમાં બની રહ્યું હતું.
માનવીન મોટામાં મોટો દુશ્મન તેનું પોતાનું જ મન છે.. માનવીનું જેટલું અહિત તેનું મન કરી શકે છે તેટલું અહિત. અન્ય કોઈ કરી શકતું નથી. ન સમજી શકાય અને જીવનમાં કદી નહિ અનુભવેલી એવી અગમ્ય વાસના દેવદત્તના મનમાં જાગ્રત થઈ. સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેમાં કુદરતે સમાન બળ અને શક્તિવાળું એક એવું અદ્ભુત તવ મૂકી દીધું છે કે, જે બંને ભેગાં મળતાં તેમના નિરાનિરાળા સ્વભાવ, પ્રકૃતિ, ગુણદેશે અને દેહાકૃતિ હોવા છતાં એકમેકના નિકટ આવતાં અજબ પ્રકારનું આકર્ષણ ઉત્પન્ન થાય છે. બ્રહ્મચારી, સંયમી ભિક્ષુ અને ગીજન માટે મહાન ધર્મોચાર્યોએ કદાચ તેથી જ બ્રહ્મચર્યની રક્ષા અને શીલધર્મની સાધના માટે. કડક નિયમ કરવાનું જરૂરી માન્યું હશે.
