________________
૨૩૮ ]
[ શીલધની કથાઓ-૧
મનની પ્રપોંચ રમવાની શક્તિ પણ અદ્ભુત પ્રકારની છે. મહારથી સંતને અનુરૂપ દેખાતુ* મન કઈવાર અંદરથી શયતાન જેવી રમત રમી રહ્યું હાય છે. ભિક્ષુએ સ્ત્રીનું રૂપ, લાવણ્ય, વિલાસ, હાસ્ય, મંજુલ ભાષણ, અંગમરોડ અને કટાક્ષ જોવાના તેા ન હેાય, પણ તેના મનમાં એ વિષે વિચાર પણ ન આવવા દેવા જોઈએ-એમ પાતાના શિષ્યાને સમજાવનાર દેવદત્તને તેનું લુચ્ચું મન કહી રહ્યુ હતું ઃ - તથાગતે તે સ્પષ્ટ રીતે જ કહ્યું છે કે, વ્યાધિગ્રસ્તની જે સેવાશુશ્રુષા કરે છે તે મને જ ભજે છે.' પેલી સ્ત્રીની સારસંભાળના મેજો ગુરુદેવે મારી પર નાખેલા છે અને તેમ છતાં હું તે। અહી. ગૂમસૂમ પડી રહ્યો છું.'
:
એની સુમતિ ક્ષીણુ સ્વરે એને કહી રહી હતી: પેલી સ્ત્રી તા નિરાંતે ઊંઘી રહી છે, તારે તેની પાસે જવાની કશી જરૂર નથી.’ આમ લગભગ આખી રાત તેના મનનાં ઊંડાણમાં તેની સિવાય અન્ય કાઈ ન જોઈ શકે તેમ સતત કુરુક્ષેત્રનું યુદ્ધ લડાતું રહ્યું. દેવા અને દાનવા વચ્ચેના યુદ્ધમાં શરૂઆતમાં તા દેવાની હાર થાય છે, તેમ દેવદત્તની સુમતિ અને દુ`તિ વચ્ચેના યુદ્ધમાં પણ `તિના વિજય થયા. માર્ગ ભૂલેલાંને માગ ખતાવનાર દેવદત્ત પાતે જ માગ ભૂલી જઈ બીજી ક્ષણે પેલી સ્ત્રીની શય્યા નજીક જઈ ચારની માફક ઊભા રહ્યો. રાગ અને ત્યાગ વચ્ચેના સંઘષ માં રાગની જીત થઈ અને નિરાંતે ઊ ધી રહેલી પેલી સ્ત્રીની સેહામણી કામળ કાયાને કામુક દૃષ્ટિએ નીરખી રહ્યો. ભિક્ષુ તેમજ અન્ય માનવી માટે શ્રી પ્રત્યે કામદષ્ટિથી જોવું તે એક પ્રકારના માનસિક વ્યભિચાર
