________________
૨૩૨ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. વાસનાનાં બીજ છે અને જ્ઞાનીમાં તેમ નથી, એમ માની શકાય નહીં; કારણ કે બંનેની ઉત્પત્તિના મૂળમાં એ છે કે વધતે અંશે વિકાર અને વાસનાનાં બીજ રહેલાં જ છે. જેમ જમીનમાં દટાયેલા બીજને સાનુકૂળ સાધને મળતાં તેમાંથી અકુર ફૂટતાં વાર લાગતી નથી, તેમ માનવ માત્રમાં જે વિકાર અને વાસના સુષુપ્ત મનમાં પડેલાં હોય છે તેને અનુકૂળ વાતાવરણ અને ગ્યનિમિત્ત મળતાં જાગ્રત થતાં વાર લાગતી નથી. એટલે જ ધર્મશાસ્ત્રોએ જ્ઞાનીને પણ આવા વાતાવરણ અને નિમિત્તથી બની શકે ત્યાં સુધી દૂર જ રહેવા આદેશ આપ્યો છે. જ્ઞાની પણ આવા પ્રસંગે જરા પણ ગાફેલ અગર શિથિલ થાય તે તેનું પતન થવામાં વાર લાગતી નથી.”
આચાર્યની દલીલથી દેવદત્તના મનનું સંપૂર્ણ સમાધાન ન થયું, પણ આ બાબતમાં વધુ વાદ-વિવાદ કે ચર્ચા કરવાનું તેને યોગ્ય ન લાગ્યું. આચાર્યથી આ વાત અજાણી ન રહી અને દેવદત્તને આ બાબતની ખાતરી કરાવવા અર્થે તેઓ રોગ્ય તકની રાહ જોવા લાગ્યા.
આષાઢ માસની પૂર્ણિમાના દિવસે દેવદત્ત તેના ગુરુ સાથે ગંગા નદીના કાંઠેથી ફરતાં ફરતાં વિહાર તરફ આવી રહ્યા હતા. નદીમાં એકાએક ભારે પૂર આવ્યું અને ગુરુ-શિષ્ય અનેએ દૂરથી પાણીના પ્રવાહમાં કોઈને કાંઠા તરફ તણાતું આવતું જોયું. થોડીવારે તેઓને માલમ પડયું કે તરનાર વ્યક્તિએ શરીર પરને પિતાને કાબૂ અને શુદ્ધિ ગુમાવ્યાં છે. બંને જણે પાણીના પ્રવાહમાં જરા આગળ વધ્યા એટલે
