________________
૨૩. સ્ત્રી અને પુરુષ ]
| [ ૨૩૩ દેખાયું કે એક યુવાન સ્ત્રી પાણીના પ્રવાહમાં ઘસડાતી નદીના કાંઠા તરફ આવી રહી છે. તેઓએ જોયું કે એ સ્ત્રી લગભગ બેશુદ્ધ અવસ્થામાં હતી અને જે તુરત જ પાણીમાંથી ઊંચકી લેવામાં ન આવે તે તેના જીવનને અંત આવી જાય.
ઉપગુપ્ત દેવદત્તને એ સ્ત્રીને પાણીમાંથી બહાર કાઢી વિહારમાં લઈ આવવાની આજ્ઞા કરી એટલે દેવદતે કહ્યું : “ભદંત! આપણું સંઘના નિયમ પ્રમાણે કઈ પણ ભિક્ષુ સ્ત્રીના શરીરને સ્પર્શ ન જ કરી શકે
ઉપગુપ્ત જરા કડક અવાજે કહ્યું: “સંઘના નિયમ પ્રમાણે કઈ પણ શ્રમણે સ્ત્રીને અડવું ન જોઈએ અને સ્ત્રીને અડકવા દેવી પણ ન જોઈએ. આમ છતાં ભગવાન બુદ્ધ એમ પણ કહ્યું છે કે, ધર્મ અને ધર્મના નિયમો નૌકાની પેઠે, તેમાં બેસીને પાર ઊતરવા માટે હોય છે, તેમાં બેસી રહેવા માટે નહીં. જેને તમે અધર્મ સમજે છે તે જ નહિ જેને તમે ધર્મ સમજે છો તેને પણ તજી દેવાની જરૂર પડે બુદ્ધ ભિક્ષુ અવસ્થામાં પણ તેથી જ યશોધરાને પોતાના ચરણોને સ્પર્શ કરવા દીધો હતે.”
કાંઈક કટાક્ષયુક્ત ભાવે દેવદત્તે કહ્યું: “ભદંત ! આપે જ બ્રહ્મચર્યમીમાંસાની સમીક્ષા વખતે ભગવાનના શબ્દોમાં જ કહ્યું હતું કે સ્ત્રીએ પર્વત જેવા નિશ્ચલ મનને પણ ચલિત કર્યાના અનેક દાખલાઓ છે, અને આપ પિતે જ મને આ સ્ત્રીને ઊંચકી લઈ વિહારમાં લઈ જવાની આજ્ઞા આપી રહ્યા છે!”
ઉપગુપ્ત જરા પણ ગુસ્સો કર્યા વિના શાંતિપૂર્વક કહ્યુંઃ ભગવાન તથાગતે કહેલું છે કે, જે રેગીની સેવા કરે છે તે
