________________
૨૨૬ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. પ્રેમભંગનું દુઃખ તેનાથી સહન નથી થઈ શકતું. અમારું સંસારી જીવન અખંડ રીતે જળવાઈ રહે તે ઉદ્દેશથી જ તમને ગૃહસ્થાશ્રમી બનાવવા માટે આ પેજના કરવી પડી, પણ તેમાં મારી હાર થઈ અને તમારી જીત. જેને આપણે આપણું સર્વસ્વ માનતાં હોઈએ, તેને પણ એક દિવસે ત્યાગ કરે પડે છે એ વાત હવે મને સમજાય છે, પણ સંસારસુખમાં ઓતપ્રેત થયેલી એક નારીને મનને આ દરજજે તૈયાર કરવાનું કામ અત્યંત કઠિન છે.”
બીજા દિવસે ત્રણે રોગીઓની ત્રિપુટી રાજભવનમાંથી જંગલના માર્ગે જવા ચાલી નીકળી. સૌથી મોખરેમસ્પેન્દ્રનાથ હતા, તેની પાછળ ગેરક્ષનાથ અને સૌથી છેલ્લે મીનનાથ ચાલી રહ્યા હતા.
તિલોત્તમા આ દશ્ય ન જોઈ શકી. મત્યેન્દ્રનાથે તેના જીવનના સર્વસ્વરૂપ હતા, અને મીનનાથ તે તેના દેહના જ એક ભાગરૂપે હતો. એ બંને જેવા દષ્ટિથી દૂર થયા કે તરત જ તે મૂછિત થઈ ગઈ. એ જ સમયે શાપના સમયની અવધિ પૂરી થતાં જે દેવે તેને શાપ આપે હતું, તે ત્યાં આવી પહોંચે અને અને તિત્તમાને મૂચ્છમાંથી જાગ્રત કરી કહ્યું : “તમે તિત્તમા નથી પણ સ્વર્ગની અપ્સરા એનાકિની છે. તમે જે જોયું, અનુભવ્યું અને ભગવ્યું તે તે માત્ર એક પ્રકારના સ્વરૂપ હતું. અહીં કેઈ સ્ત્રી નથી, કઈ પુરુષ નથી, કેઈ ભક્તા નથી, કેઈ ભાગ્ય નથી, કેઈ યેગી નથી, કેઈ ભેગી નથી–આ બધું તે માત્ર એક
