________________
૨૨. સંસાર-એક ઇંદ્રિજાળ ]
[ ૨૨૫ અંગારા દેખાઈ આવતા હતા, પણ તેમ છતાં ક્રોધ પર કાબૂ રાખી તેણે તિલેમાને કહ્યું: “માતા! દરેકે દરેક સ્ત્રીમાં માતૃસ્વરૂપ રહેલું હોય છે, અને તેથી આ જગતમાં સ્ત્રી સદાકાળ માટે વંદનીય છે. આ સંસારમાં અપવાદ સિવાય તમામ પુરુષને જન્મ માતાની કૂખ દ્વારા થાય છે. જે નારીના પેટે માનવ જન્મ લે, એ જ નારી સાથે માનવ ભેળ ભેગવે, એમાં પશુતા સિવાય બીજું શું છે? જન્મ આપનારી અને ભોગ ભોગવતી સ્ત્રી ભિન્નભિન્ન હોવા છતાં એના સ્વરૂપમાં ભેદ ક્યાં છે? તમે જ કલિંગાને શણગારી, તમે જ તેને આવા નૃત્ય માટે તૈયાર કરી, તમારા જ પુત્રને ભેગના પંથે ધકેલવા અન્ય સ્ત્રી પર આ અત્યાચાર કરતાં તમારા હૃદયને કાંઈ જ ન થયું ? સ્ત્રી પિતે જ સ્ત્રીની આવી શરમજનક અવહેલના કરી શકે? તમે ત્રિયારાજનાં મહારાણી, તમે દેવકની શાપિત અપ્સરા, તમે મારા ગુરુદેવની અર્ધાગના એટલે મારા માટે માતા સ્વરૂપ અને આમ છતાં મારી જાતને તમારા પુત્ર તરીકે ઓળખાવતાં આજે શરમથી હું માથું ઊંચું કરી શકતો નથી.”
ગોરક્ષનાથની વાત સાંભળી તિત્તમાને શરમ અને લજજા ઉત્પન્ન થયાં. મત્યેન્દ્રનાથના વિયોગને કારણે થતા આઘાતની વાત સમજાવતાં તેણે કહ્યું: “ગોરક્ષનાથ ! એક નારીના માટે પતિને વિયેગ કેવાં દુઃખ અને વેદના ઉપજાવે છે, તે વાત માત્ર નારી જ સમજી શકે. સ્ત્રીના માટે પ્રેમ એ જ એનું સર્વસ્વ છે, અને તે બધું સહન કરી શકે પણ ૧૫
