________________
૨૨૪ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ -૧, નિર્વિકલ્પ અને નિર્વિકાર દષ્ટિએ ગોરક્ષનાથ એ દશ્ય જોઈ રહ્યા હતા. ગેરક્ષનાથની દૃષ્ટિને સમજવામાં કલિંગા ભૂલી, અને ઉમંગપૂર્વક એ સ્થિતિમાં ગેરક્ષનાથના ચરણને સ્પર્શ કરવા દેડી. પણ ત્યાં તે તરત જ ગેરક્ષનાથે ઊભા થઈ તેને વંદન કરતાં કહ્યું “માતા! તમે પુત્રના ચરણને સ્પર્શ કરે એ ન્યાય, નીતિ અને ધર્મ વિરુદ્ધ છે. માતાની કૂખમાં રહેવાનું ભાગ્ય મને પ્રાપ્ત નથી થયું, પણ સ્ત્રીમાં વ્યાપ્ત થઈને રહેલું માતૃસ્વરૂપ મેં આજે તમારામાં જોયું અને હું ધન્ય બની ગયો ! અહીં તે મને બે માતાઓ પ્રાપ્ત થઈ એક તિલોત્તમા અને બીજાં તમે.” આમ કહી નીચા નમી ગેરક્ષનાથે પિતાને બંને હસ્ત વડે કલિંગાની ચરણરજ લઈ પિતાના મસ્તકે ચડાવી.
કલિંગાના ભનો પાર ન રહ્યો. તેણે તરત જ દેહ પર વસ્ત્ર ધારણ કરી લીધાં. તેના જીવનને એ ઘોર પરાજય હતું, પણ એ પરાજયમાં તેણે જે ગુમાવ્યું તેનાથી અનેક ગણું વધારે પ્રાપ્ત કરી લીધું. તેના જીવનનું એ અંતિમ નૃત્ય બની ગયું. પછી તે એ સાધ્વી જેવી થઈ ગઈ. કઈ ખરાબ વિચાર મનમાં આવતું કે તેનું આંતર મન પિકારી ઊઠતું કે, “તું ગોરક્ષનાથની માતા ! તારાથી આવે વિચાર જ ન થઈ શકે.” આ નૃત્ય પૂરું થતાં તિલોત્તમા ત્યાં આવી અને જે બન્યું, તે બધું વગર કહે તેણે જાણી લીધું. તિલોત્તમાને છેલ્લો બૃહ નિષ્ફળ થયું હતું, પણ એવા હના કારણે ગેરક્ષનાથને પુણ્યપ્રકોપ જાગી ઊઠયો. તેનાં ચક્ષુમાં બળતા
