________________
૨૨. સંસાર--એક ઈંદ્રજાળ ]
[ ૨૨૩ થયેલા રાગ છે. રાગ એ જ દુ:ખ છે, રાગ એ જ મધન છે, રાગ એ જ સસાર છે અને રાગ એ જ સંસારના મહારાગ છે. વિદ્યાનું સ્વાત્ બસતો નિવૃત્તિઃ-અસમાંથી નિવૃત્તિ અથવા સમાં પ્રવૃત્તિ એ જ વિદ્યાનું ફળ છે.'
તિલેાત્તમા પાસે આ સત્ય સામે કઈ દલીલ ન હતી. ત્રીજી માજી તમામ પ્રયત્ના કરવા છતાં કલિંગાને ગારક્ષનાથનું મન વિચલિત કરવામાં અંશતઃ પણ સફળતા ન મળી. અંતે ગુરુ અને શિષ્યના પ્રયાણના દિવસ મુકરર થયા. સૌથી છેલ્લે તિલેાત્તમાએ ગેારક્ષનાથને રોકી રાખવા એક આખરી યુક્તિ રચી : પ્રયાણુના આગલા દિવસની રાતે ગારક્ષનાથના શયનગૃહમાં તિàાત્તમાએ કલિંગાના એક અલૌકિક નૃત્યસમારંભ ગેાઠવ્યેા. વિદાય વખતે નારાજ ન કરવાની ખાતર, ગારક્ષનાથે એ સમારભ જોવા માટે સમતિ આપી.
કલિંગાના જીવનનુ એ સૌથી શ્રેષ્ઠ નૃત્ય હતું. તેના કમળ નૂપુરાએ સમ પર તાલ દીધા અને નૃત્ય શરૂ થયું. કલિંગા જે સ્થળે સરતી ત્યાં વિદ્યુની જેમ ચમકતી. મૃદુંગના તાલ વાતાવરણને મધુર બનાવી દેતા હતા. આગળથી કરેલી વ્યવસ્થા મુજબ નૃત્યસમારંભમાંથી એક પછી એક એમ સૌ ખસી ગયાં, અને માત્ર નૃત્ય કરનારી કલિંગા અને નૃત્યદૃષ્ટા ગારક્ષનાથ અને જ રહ્યાં. નૃત્યના છેલ્લા તબક્કો શરૂ થયા જેમાં ખૂબી એ હતી કે નૃત્ય કરતાં કરતાં દેહુ ઉપરથી એક પછી એક વસ્ત્ર આપેાઆપ અલગ થતુ જાય. એ નૃત્યની પૂર્ણાહુતિ વખતે કલિંગા દિગમ્બર બની ગઈ.
