________________
૨૨૨ ]
[ શિલધર્મની કથાઓ-૧. - થોડા દિવસ બાદ મત્યેન્દ્રનાથે તિજોત્તમાની પાસે ગોરક્ષનાથ સાથે જવાની રજા માગી ત્યારે તે વાત સાંભળી તેને શેકને પાર ન રહ્યો. કરુણભાવે રડતાં રડતાં તિલેત્તમાએ કહ્યું: “પાણી (
તિરૂમા) સાથે એક થઈ ગયેલા દૂધ(મત્યેન્દ્રનાથ)ને હંસ (ગેરક્ષનાથ) પી જવા આવ્યો છે, એ હું જાણું છું. પરંતુ તમારી સાથે તે મીનનાથ પણ આવશે, પછી મારે કોના આધારે જીવન જીવવું ?
મત્યેન્દ્રનાથે તેના મનનું સમાધાન કરતાં કહ્યું. “તિલેતમા! આપણું મિલનની પ્રથમ રાતે ભેગના પાઠો મારે તારી પાસેથી શીખવા, અને ગના પાઠે મારે તને શીખવવા એમ નક્કી કર્યું હતું. ભેગને પ્રથમ પાઠ તારી પાસેથી શીખ્યા બાદ, મેં તને કહ્યું હતું કે જે ભોગમાં માનવને સુખને અનુભવ થાય છે, તે સુખના દઢ સંસ્કાર તેના હૃદય પર કાબૂ મેળવતા જાય છે, અને પછી એવા સંસ્કાર દ્વારા રાગ ઉત્પન્ન થાય છે. ભેગકાલમાં સ્થલ દષ્ટિએ સુખરૂપ ભાસતા ભેગ-વૈભવના પરિણામે બલ, વીર્ય, તેજ અને સમૃતિને હાસ થાય છે અને આ વસ્તુ તે આપણે પ્રત્યક્ષ અનુભવી. હવે યોગશાસ્ત્ર કહે છે કે ભોગે સદાકાળ માટે ટકી શકે એમ તે નથી જ. ભોગ આપણને છોડી જાય છે, અગર કાળના બળને વશ થઈ આપણે તેને છોડી દેવા પડે છે પણ એવા પ્રસંગે ભેગના કારણે ઉત્પન્ન થયેલો રાગ, આપણું દુઃખ, સંતાપ અને કલેશનું કારણ બને છે. આપણું વચ્ચેને વિગ જેમ તને દુઃખરૂપ લાગે છે તેમ મને પણ લાગે છે, પણ તેનું કારણ ભેગના દઢ સંસ્કારો દ્વારા ઉત્પન્ન
