________________
૨૨. સંસાર–એક ઈંદ્રજાળ ]
[ ૨૨૧૬ દૂધને પામી શકે. બ્રહ્મચારી અને સ'સારી વચ્ચે પણ સાદી અને મસાલાદાર દૂધના જેવા તફાવત છે. સ`સારીને મસાલાવાળા દૂધમાંના સ્વાદેિષ્ઠ પદાર્થો માફક પત્ની, પુત્રા, પુત્રીએ હાય છે, અને જીવન ભર્યુ ભર્યુ” લાગે છે, તમે બ્રહ્મચારીએ સાદા દૂધ જેવા નીરસ, એટલે અન્યને આનă પમાડી શકે નહીં. કુદરતના નિયમ એવા છે કે જે અન્યને આન' ન આપી શકે, તેને પેાતાને પણ આનઃ પ્રાપ્ત ન થઈ શકે. તેથી તા બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શંકર જેવા મહાન દેવાને પણ સાવિત્રી, લક્ષ્મી અને પાવતી જેવી પત્નીએ હતી. આ ઉપરથી એમ નથી લાગતું કે સાધનાની દૃષ્ટિએ જેમ બ્રહ્મચય ઉત્તમ છે, તેમ પ્રમાણસર લગ્નસુખ ભોગવવામાં પણ કશું ખાટું નથી !'
"
તિલેાત્તમાની વાત સાંભળી ગારક્ષનાથ હસીને મેલ્યાઃ માતા ! બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શંકરના જીવન-અનુભવ પરથી તા માનવજાતે બહુ શીખવાનું છે. આ ત્રણે દેવાએ લગ્ન કર્યાં, પણ લગ્નજીવનના અનુભવના અંતે કંટાળી જઈ મહાસતી અનુસૂયાની કુખે જન્મ લઈ દત્તાત્રેય તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા. ભાગ એ રાગનું એક સ્વરૂપ છે, એટલે રાગીજના લગ્નસુખ ભલે ભાગવે, પણ એમાં રાગની શાંતિ થવાને બદલે ઊલટી અશાંતિ જ વધતી જાય છે. શગની શાંતિ ભાગમાંથી મુક્તિના કારણે થાય છે-ભાગની પ્રાપ્તિદ્વારા નહી.' મત્સ્યેન્દ્રનાથ પણ આ વાર્તાલાપ વખતે હાજર હતા, એટલે આ ચર્ચા લંબાવવાને બદલે શાણી તિલેાત્તમા ચુપ થઈ ગઈ.
