________________
૧૯૪ ]
[ શીલધની કથાઓ–૧. ભ્રામક સ્વરૂપ છે. પરપદા પરવતુ કે અન્ય વ્યક્તિના સાંનિધ્યમાં જ જો પ્રેમ અનુભવાતા હાય તેા તે પ્રેમ નથી પણ મેહ છે. પશુ લગ્નના મૂળ આદશ તું સમજી શકી નથી એટલે તારા પતિના મૃતદેહ સાથે ખળી મરવા તું તૈયાર થઈ છે.’
ચેાગીની આવી વાત સાંભળી સુજાતાએ આશ્ચર્ય અનુલખ્યું અને તરત પૂછ્યું': ગુરુદેવ ! તે પછી આપ જ મને લગ્નના આદશ ન સમજાવે ?”
ચેાગીએ લગ્નના આદશ સમજાવતાં કહ્યું : ઃ માનવજાતને તેના પૂર્વ તરફથી જે તત્ત્વા અને વૃત્તિઓના વારસા મળ્યા છે, તેમાં વાસના અને વિકારાને પણ સમાવેશ થાય છે. મહામાનવા આવી વાસના અને વિકારાનુ શુદ્ધીકરણ કરી તેના વેગના પ્રવાહને મુક્તિના પથ તરફ દોરી જાય છે. પરન્તુ દરેક માનવ માટે આ શકય નથી, એટલે વાસનાના વેગના પ્રવાહને જ્યાં ત્યાં જતા અટકાવવા ઋષિ-મુનિઓએ માનવજાત માટે લગ્નપ્રથાની યાજના કરી છે. વાસા એ પ્રકૃતિના સૌથી મહાન યાહો છે, અને સ્ત્રીપુરુષની અમુક ઉંમરે ખાસ કરીને એનુ જોર વિશેષ હાય છે. લગ્નની પ્રાથમિક અવસ્થામાં આકષ ણ અને મેહનુ' તત્ત્વ સવિશેષ હાઈ શકે, પણ ધીમે ધીમે તેનુ' પ્રેમમાં પરિવર્તન થવું જોઈ એ. જેટલા પ્રમાણમાં પ્રેમ વિકસિત થાય છે, તેટલા પ્રમાણમાં કામનુ વિલીનીકરણ થતું જાય છે. લગ્નના મૂળ હેતુ વાસનાને પોષવાના નથી, પણ વાસનામાંથી મુક્ત થવાના છે. ’
