________________
૧૪૮ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. માનતે હતું અને તેથી તેમ કરવાની ના પાડવા જતું હતું, તેવામાં તેની દષ્ટિ પેલી સોનામહોર પર પડી. તેને પાછા વિચાર આવ્યું કે આટલી વિપુલ લક્ષ્મી જીવનમાં કેઈ કાળે મળવાની નથી અને પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત ક્યાં નથી થઈ શકતું? જીવનમાં આવી તક ફરી આવવાની નથી માટે તેને લાભ લઈ જ લે એમ વિચારી વિમનસ્ક ચિત્તે ચુંબનની કિયા માટે તે જે નીચે નમ્યું કે તરત જ તેને તેમ કરતાં અટકાવી તિલોત્તમાએ કહ્યું : “દેવદત્ત ! જે કાર્ય એકાંતે ખોટું છે, પાપયુકત છે અને દષથી ભરેલું છે, એમ જાણવા છતાં એવું અધમ કાર્ય તમે આ સેનામહેરોની લાલચમાં પડી કરવા તૈયાર થઈ ગયા, તે ઉપરથી સમજી શકાશે કે, પાપનો બાપ પ્રલેશન છે.
હજુ તે ગઈ કાલે જ “ભાગવત’ને અગિયારમે સ્કંધ વાંચતી વખતે પિલા બ્રાહ્મણનું દષ્ટાંત તમે આપ્યું હતું અને અર્થનો અનર્થ બાબતમાં તમે કેવું સરસ નિરૂપણ કર્યું હતું! ગઈ કાલના તત્વજ્ઞાનનું તમને આજે જ વિસ્મરણ થઈ ગયું એ ભારે અજાયબી છે. જ્ઞાનને અર્થ છે આત્માથી આત્માને જાણ. ધર્મશાસ્ત્રો શીખી જવાં એ પૂરતું નથી, પણ જીવનમાં ડગલે ને પગલે એના ઉપદેશને અમલ થાય તો જ જ્ઞાનનો ઉપયોગ થયો કહેવાય. બાકી તે બધું પિથીમાંનાં રીંગણ જેવું છે. માત્ર વિદ્વત્તા નહીં પણ વિદ્વત્તાને જીવનવ્યવહારમાં વણી લેવાની કલાનું નામ જ જ્ઞાન છે. તમારા પ્રશ્નનો ઉત્તર તમને મળી ગયે છે અને આ થાળની તમામ સોનામહોર લઈને તમે હવે જઈ શકો છો.”
