________________
૧૩૮
[ શીલધની કથાઓ-૧.
ભૂમિકા પરથી નીચે પડી ગયા અંતે તેયલીપુત્રે સંયમમાગ
છે, તેનું તેને ભાન થયું. અંગીકાર કરી દીક્ષા લીધી. આ કથામાંથી સાર તા એ લેવાના છે કે માનવી પર આવી પડતાં દુઃખા એકાંતે તેનાં દુષ્કૃત્યાનું જ ફળ છે, એમ માનું લેવું તે ખરું નથી. દુ:ખ, આપત્તિ, શેક, નિરાશાઆ બધામાંથી માનવી ધારે તે મહાન ઉપદેશ ગ્રહણ કરી શકે, એટલુ જ નહીં, પણ માનવીના ચારિત્રના ઘડતર અર્થ માનવી માટે આ બધી પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થવું એ જરૂરી પશુ છે. જીવનમાંથી જેણે જેણે કાંઈ પ્રાપ્ત કરવું છે, તેણે જીવનનાં દુ:ખા સહન કરવાની શક્તિ અને મનેામળ કેળવવાં જ જોઈએ. જીવનનું રહસ્ય આ વસ્તુમાં જ રહેલુ છે. જગતના મહાન પુરુષાનાં જીવનચરિત્રમાંથી એક દીવા જેવી સ્પષ્ટ વસ્તુ આપણને જાણવા મળે છે, તે એ કે બહુ દુઃખ પામ્યા સિવાય કાઈ પણ માટી વસ્તુ કદી પ્રાપ્ત કરી શકાતી નથી.
નિજ મેશરમ, ખટપટી અને ઉદ્ધૃત માણસાના જીવનવ્યવહાર જુએ તા તમને માલમ પડશે કે તેની જીવનયાત્રા સરળ છે, જ્યારે વિનયી, શુદ્ધતાના અભિલાષી, સત્યને આગ્રહી તેમજ શાંત, નિષ્પાપી અને નિષ્કલંક એવા માનવીના જીવનમાંથી આપણને સમજાશે કે તેની જીવનયાત્રા કઠણ છે. જે વાત માનવીની બાબતમાં સત્ય છે, તે પ્રાણીઓની બાબતમાં પણ સત્ય છે. ઊંટ અને વરુનાં જીવનની તુલના કરાર ઊ’ટ ખિચારું શાંત છે તેથી તેને ભારે એજ ઉપાડવા પડે છે. જ્યારે વરુ વગર મહેનતે લહેરી જીવન વ્યતીત કરે છે. જે મનુષ્યા જ*ગલી અવસ્થામાં છે, હીન પ્રકૃતિના છે, તે
