________________
૧૫. દુ:ખ–જીવનની સર્વોત્તમ સંપત્તિ ]
[ ૧૩૭
વૈભવમાં અનુરક્ત થયેલાને આ મેધની અસર કાંથી થાય ? કીતિ, સત્તા, અને વૈભવ-આ ત્રણમાંથી કેાઈ એક ખાખત પણ માણુસના પતન માટે પૂરતી છે, તે અમાત્ય તા આ ત્રણેથી ઘેરાઈ ગયા હતા, એટલે પેટ્રિયાના એધ તેને કશી અસર કરી શકયો નહી'. અમાત્ય તૈયલીને એધ પમાડવાના પાટ્ટિયાના અધા પ્રયત્નો નિષ્ફળ ગયા, એટલે પેાતાની દૈવી શક્તિના એ રીતે ઉપચેગ કર્યાં કે જેના પરિણામે તેયલીપુત્રને તમામ સ્થળે પેાતાનું સ્વમાન ભંગ થતુ હોય એવું લાગે. ઘરનાં માણસા અને નાકરથી જ આ પ્રયાગની શરૂઆત થઈ. કોઈ તેના હુકમનું પાલન ન કરે અગર કોઇ તેને સત્કાર પણ ન કરે. ગુસ્સે થઇ તૈયલીપુત્ર દરખારમાં ગયા તે રસ્તામાં તેને કોઇ ઓળખતું જ ન હાય તે રીતે સૌએ તેની સાથે વર્તાવ કર્યાં. તૈયલીપુત્રને જોઇ કનકધ્વજ હમેશાં ઊભા થઇ વંદન કરતા હતા, તેને બદલે દરબારમાં કનકધ્વજે તેના પર દૃષ્ટિ પણ ન કરી. આ બધી પરિસ્થિતિ જોઇને ભારે આઘાત લાગ્યા અને ઘેર જઈ જીવનના અંત લાવવા કાલકૂટ વિષ ખાધું, પણ તેની અસર ન થઈ. પછી તા ક્રોધના આવેશમાં ગળે તરવાર ચલાવી, ગળેફાંસા ખાધા, ઘાસની ગંજી સળગાવી તેમાં કુદી પડ્યો, પણ મરવા માટેના તેના તમામ પ્રયત્ના નિષ્ફળ ગયા. અલબત્ત, આ ખંધું જ એક જાતની ઈન્દ્રજાળ જેવું હતું, પણ અ ંતે પાટ્ઠિલા ત્યાં દેવસ્વરૂપે આવી અને તેણે અમાત્યને સંસારનું સાચું સ્વરૂપ સમજાવ્યું. તેયલીપુત્રને પેાતાના આગલા જન્મનું સ્મરણ થયું, અને પેાતે ઉચ્ચ
