________________
૧૨૮ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. કરી અને આકસ્મિક રીતે મૃણાલિનીથી એ આજ્ઞાનું પાલન પણ થઈ ગયું.
મૃણાલિની નીચે બેસી એટલે મુંજે તેની સામે સ્થિર દષ્ટિ કરી કહ્યું: “મૃણાલ! માળવાને રાજવી તે જ્યારે એનું પ્રણયપાત્ર પિતાના હાથે તેને ખવરાવે ત્યારે જ ખાય છે, તે સિવાય નહિ. ભજનને સ્વાદ અને રસ માત્ર ભજનને પદાર્થોમાં નથી હોતે, પણ જે હાથે તેને ખવરાવે તેના સૌંદર્ય અને સુકુમારતામાં રહેલાં હોય છે. મને ભૂખે રાખો કે તૃપ્ત કરે એને આધાર અહીં તે તમારા પર છે, પણ આપણે બંનેના જન્મસમયે ચંદ્ર સિંહરાશિને છે અને તમારે શુક્ર ગ્રહ કદાચ નબળે હશે તે મારે શુક પ્રહ ભારે સબળ છે, એટલે તમે મને ભૂખે રાખવા માગતાં હશે તે પણ રાખી શકશે નહિ તેની મને ખાતરી છે.” | મુંજની સંદિગ્ધ વાણી સાંભળી મૃણાલિનીની જીવનભર બળજબરી અને હઠથી નિગ્રહમાં રાખેલી કામુકવૃત્તિ આશ્ચર્યચક્તિ કે સ્તબ્ધ કરી દે એવા પ્રબળ વેગથી જાગી ઊઠી. માનવજીવનની આ જ વિચિત્રતા છે અમુક પરિસ્થિતિ, વાતાવરણ અને સંજોગો વચ્ચે માણસને એમ લાગે કે તેને કામાગ્નિ શાંત થઈ ગયે છે, પણ આ બધું પાછું પ્રતિકૂળ થતાં તન, મન, સંયમ, વિવેક અને શાંતિના બધાં જ બંધને છિન્નભિન્ન થઈ જાય છે અને ત્યાગવૃત્તિને બદલે ભગવૃત્તિ સહસમુખી બનીને ખડી થાય છે. ભેગોને નિતાંત ત્યાગ સહેલું નથી. સાધના દ્વારા એની પર કાબૂ મેળવાય છે અરે, પણ જીવનભર આવો કાબૂ સતત નિભાવે એ તે
