________________
૧૩. દષ્ટિરાગ ]
[ ૧૧૫ પણ હતું. ઉદયન સાથેની ચર્ચામાંથી તેણે જાણું લીધું કે, તે તેની જાતને માત્ર પિતાના પ્રતિબિંબ જેમ માને છે અને તેથી જ તો ધડ વગરના મસ્તક જેવાના ભ્રમ માત્રથી મૂર્છા આવી ગઈ. ઉદયનને દેહાકર્ષણમાંથી મુક્ત કરાવવા પ્રભાવતીએ તેને સંસારની અસારતા, દેહની અનિત્યતા અને જીવનની ક્ષણભંગુરતા વિશે સમજાવી દીક્ષા લેવા માટે રજા માગી. ભેગે આપણે સમજણપૂર્વકન છેડીએ તે ભેગો આપણને એક દિવસ અવશ્ય છોડી જવાના છે, એ વાત ઉદયન પણ સમજતો હતો. તેથી ઉદયને પ્રભાવતીને દીક્ષા લેવા માટે રજા તો આપી પણ શરત કરી કે, “તું મરીને દેવલોકમાં જાય ત્યારે ત્યાંથી મારી પાસે આવી મને સબંધ આપ.” પ્રભાવતીએ આમ કરવાનું રાજાને વચન આપ્યું અને તેણે દીક્ષા લીધી પરંતુ દીક્ષા લીધા બાદ તરત જ પ્રભાવતી મૃત્યુ પામી અને તે દેવલોકમાં દેવ તરીકે ઉત્પન્ન થઈ.
ભેગો અવશ્ય છેડી દેવા જોઈએ, એવું સમજવા માત્રથી કાંઈ ભેગોમાંથી કોઈ મુક્ત બની શકતું નથી, કારણકે જીવને આવી બધી ટેને વારસો તે અનાદિકાળથી મળેલ હોય છે. આહાર, નિદ્રા, ભય, મૈથુન–આ બધી સંજ્ઞાઓ જીવ સાથે જન્મથી જ જોડાયેલી હોય છે. તે માટે કેઈને કાંઈ શીખવવું પડતું નથી. પણ આ બધામાંથી મુક્ત થવા માટે તે ભગીરથ પ્રયત્ન અને પ્રબળ પુરુષાર્થ કરવા પડે છે.
(૨) પ્રભાવતીની દીક્ષા અને એકાએક સ્વર્ગગમન બાદ ઉદયનની માનસિક પરિસ્થિતિ કથળવા માંડી. ગૃહિણશન્ય
