________________
૧૧૪]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. બહુ નજીક છે. તેની પાછળ રાજાની મુગ્ધતા અને પરવશતાને પણ તેને ખ્યાલ આવી ગયે. તેણે વિચાર્યું કે જ્ઞાની પુરુષોએ સર્વ પરવશ તુમ એમ કહ્યું છે તે સાચું જ છે. ઉદયન અને હું બાલ્યાવસ્થામાં એક બીજાને જાણતાં પણ ન હતાં. કર્માનુસાર અમારો સંયોગ થયે અને આ સંયેગો જ દુઃખની પરંપરાનું કારણ બનતું જોવાય છે. અશુભ કર્મને ઉદય આત્માના ગુણને આવરણરૂપ છે, પણ અહીં તે અમારા બંનેનું શુભ મિલન પણ આવરણનું કામ કરતું માલૂમ પડે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં મારું મૃત્યુ થતાં ઉદયનની શી હાલત થશે એ વિચારથી તે કંપી ઊઠી.
પ્રભાવતીએ પછી તે દઢ નિશ્ચય કર્યો કે ઉદયનને આવા રાગમાંથી કોઈ પણ યુક્તિથી મુક્ત કરાવે, કારણકે લોખંડમાં જેમ અગ્નિ રહેલું હોય ત્યાં સુધી એના પર હડાના ઘા પડતા રહે છે, તેમ માણસમાં જ્યાં સુધી રાગમોહ રહેલા હોય ત્યાં સુધી તેને પર દુઃખ અને આપત્તિઓ આવવાની જ. બહુ વિચારતાં તેને લાગ્યું કે, જે તે ત્યાગતપ-સંયમને માર્ગ સ્વીકારી દીક્ષા લઈ લે તે ધીમે ધીમે ઉદયન તેના પ્રત્યેના રાગમાંથી મુક્ત થશે. કામરાગ, નેહરાગ, અને અન્ય રાગોમાંથી મુક્તિ મેળવવી શક્ય છે, પણ દષ્ટિરાગ સૌથી વધુ ભયંકર છે અને તેથી જ તેમાંથી મુક્તિ મેળવવી અતિકઠિન છે. ઉદયનને તેના પર દષ્ટિરાગ તે દિવસના બનાવમાંથી તેણે જાણે લીધે.
ઉદયનને પ્રભાવતી પર અપૂર્વ પ્રેમ હતો પણ નિર્મળ અને નિર્ભેળ પ્રેમ કરતાં કેટલાક અંશે તેમાં રાગનું તત્વ
