________________
[ ૨૬ ].
પ્રભાવિક પુરુષો : તારુણ્ય અદશ્ય થયું અને પ્રૌઢતાએ પોતાની સત્તા નાગિલા પર પૂર્ણપણે જમાવી એને એ આભારી છે. બીજી વાત એ પણ
સ્પષ્ટ છે કે નારીહૃદયની કમળતા–જે વ્યક્તિ પર દઢ રાગ પ્રગટ્યો તેને ગમે તેવા કપરા સંગોમાં પણ વળગી રહેવાની નિશ્ચિતતા, અને એ માટે પ્રાણનું પણ બલિદાન દેવું પડે તો તે દેવાની ઉત્કટતા અજોડ હોય છે. તેનો શ્રદ્ધાદીપક કે અનેખી પદ્ધતિએ જલતો હોય છે. એને શંકાનાં વાદળોથી કઈ કઈ વાર ક્ષોભ પહોંચે છે ખરે, છતાં એનું ઊંડાણ એટલું ઘેરું હોય છે કે જવલ્લે જ એ સ્થાનભ્રષ્ટ થાય છે. એક વાર પ્રેમની ગાંઠ વળી ગઈ તે વળી ગઈ! એની પાછળના બળના કે જાતિના સાહસ-પરાક્રમ કે કપરા ભેગેને ઈતિહાસ યથાર્થ રીતે આલેખ હોય તે પૂર્ણ અવકાશ ને વિપુલ સાધનસામગ્રી જોઈએ અને સાથોસાથ સમભાવ દષ્ટિએ પૃથક્કરણ કરવાની વૃત્તિ પણ જોઈએ. ટૂંકમાં એટલું જ કહેવું પર્યાપ્ત છે કે ભમર કમળના પરિમલ માટે કિવા પતંગી દીપકત માટે જે રીતે જીવન છાવર કરે છે તે કરતાં પણ અધિક પ્રમાણમાં કેવળ પ્રેમની ગાંઠના નિભાવ અર્થે અગર તે નેહ-તંતુના સંરક્ષણ અર્થે વિયાજાતિ સારાયે જીવનની આહુતિ આપી દે છે! એ વેળા ગણિતના નથી તે આંકડા મૂકવા તે થોભતી કે નથી તે લાભાલાભના તેલન કરતી ! ઈશ્ક પાછળની ફનાગીરી તેણીને સહજ છે. પુરુષજાતિ આ હદે નથી પહોંચી શકતી. પ્રેમમાં એ દઢતા કેળવી શકે છે છતાં નિશ્ચળતા તે લલના જાતિને જ વરી છે, તેથી જ અંજના, સીતા, કલાવતી કે દમયંતીનાં ઉદાહરણે જીવંત છે અને જીવંત રહેવાનાં છે. એમાં જે
