________________
[ ૩૨૦ ]
પ્રભાવિક પુરુષો : કપડું દૂર કરતાં જે દેહ દેખા એ ઉપરથી પતિવ્રતા યશોદાએ અને રામચંદ્ર ખાતરીથી કહ્યું કે આ પ્રબોધ નથી પણ પેલા નેકરને દેહ છે. મુખીને વિચાર આવ્યો કે એ સ્થાનની નજીકમાં જ કોઈ સ્થળે પ્રબંધને સંતાડેલે હે જોઈએ. તરત જ એ પાછો ફર્યો. મૃતક પડયું હતું એની નજીકમાં એક તરફ ઊભી કરાયેલી એક શિલા જેવામાં આવી. એને હઠાવતાં એકાદ બેંયરામાં જવાની પગથી જણાઈ. છેડે દૂર જતાં જ એક બંધ કેટડીમાં કંઈક અવાજ સંભળાય. એ ખોલતાં જ કેદી દશામાં પ્રબોધ નજરે ચઢયે. બંધનથી મુક્ત કરી સૌ પાછા ફર્યા. યશોદાના ઘરમાં આનંદના પુર ઉભરાયા. રામચંદ્રના ચહેરા પર વિષાદની કાલિમા પથરાઈ રહી. એનું મન પોકારી ઉઠયું કે–એના બાર વાગી ગયા. શૂળીને માચડે સામે જ છે. માત્ર પ્રબોધ ઉચ્ચાર કરે તેટલો જ વિલંબ છે, કેમકે આ કામ પાછળ એનો હાથ છે એ વાત તે સારી રીતે જાણતા હતે.
પ્રાધે પ્રથમ યશોદા તરફ, પછી કૃષ્ણા તરફ અને આખરે રામચંદ્ર તરફ દષ્ટિપાત કરી, મુખીને ઉદ્દેશીને કહ્યું કે
“મહાશય! હું જીવતે આવ્યો છું એ કંઇ જે તે આનંદ ન ગણાય. આ બનાવ પર વધુ ચુંથણ ન ચુંથાય એ ઇરાદાથી હું પડદો પાડવા ચાહું છું. આનંદના અવસરમાં એ જ શોભે. ” સૌના વિખરાયા પછી રામચંદ્ર દેડી આવી પ્રાધના ચરણમાં પડ્યો. ગળગળા સાદે બે-“મિત્ર! મેં તો તારું નિકંદન કાઢવા નક્કી કરેલું પણ તારા પ્રબળ પુજે તું બચી ગયો, એટલું જ નહિં પણ મારા સરખા અપરાધીને ફાંસીને લાકડે ચઢતે બચા! તારે કઈ રીતે ઉપકાર માનું?”
