________________
[જિનાપાસના
નિરપરાધી ત્રસ જીવેાની સંકલ્પજા હિંસા એ પ્રકારે થાય છેઃ એક તે નિરપેક્ષપણે અને ખીજી સાપેક્ષપણે. તેમાં કંઈ ખાસ કારણ વિના નિય માર મારવા કે બીજી રીતે દુ:ખ ઉપજાવવુ, એ નિરપેક્ષપણે થતી હિ‘સા છે અને કારણવશાત્ ખધન, તાડન વગેરે કરવુ પડે તે સાપેક્ષપણે થતી હિંસા છે. ગૃહસ્થા પેાતાની આજીવિકા માટે હાથી, ઘેાડા, ઊંટ, બળદ, ગાય, ભેંસ, બકરાં, ઘેટાં વગેરે પશુઓ પાળે છે, તેને ઘણી વખત કારણુવશાત્ તાડન વગેરે કરવુ પડે છે. તે જ રીતે પુત્ર-પુત્રીઓને સુશિક્ષા આપવા માટે પણ તાડન–તન કરવું પડે છે. તેથી ગૃહસ્થાને નિરપરાધી ત્રસ જીવોની સ'કલ્પપૂર્ણાંક નિરપેક્ષ પણે થતી હિંસાના ત્યાગ હાય છે અને સાપેક્ષપણે થતી હિં'સાની યતના હાય છે.
બીજું સ્થૂલમૃષાવાદ-વિરમણ વ્રત
મૃષા વવું તે મૃષાવાદ. અહી· મૃષા શબ્દથી અપ્રિય, અપથ્ય તથા અતથ્ય એ ત્રણે પ્રકારનાં વચના સમજવાનાં છે. જે શબ્દો સાંભળવામાં અતિ કશ કે કટાર હાય તે અપ્રિય કહેવાય છે; જે વચનથી પરિણામે લાભ ન હોય તે અપથ્ય કહેવાય છે, અને જેમાં વસ્તુની યથા રજૂઆત ન હાય તેને અતથ્ય કહેવાય છે. મૃષાવાદને સામાન્ય રીતે અલીક વચન, અસત્ય કે ઠાણુ· કહેવામાં આવે છે. તેમાંથી વિરમવાનું –અટકવાનું જે વ્રત તે મૃષાવાદ–વિરમણ-વ્રત, આ વ્રતથી પાંચ મોટાં અલીક વચનના ત્યાગ કરવામાં
૪૪
