________________
નીકળવું ત્યાં બુરખો નાખી મોં શું છુપાવવું ? એણે કહ્યું- હે ભૂપતિ ! એ વાત સત્ય છે કે મારા રાજાએ આપને દાસી નથી આપી. પણ એ એક સત્ય વાતની સાથે આ એક બીજી પણ સત્ય વાત છે કે (એણે તમને દાસી નથી આપી તો) હવે તમને દાસ્ય આપશે. તમારી પાસેથી એ મહાબળ રાજા બળપૂર્વક પ્રતિમા પાછી લેશે. હસ્તિના કુંભસ્થળમાં રહેલાં એવાં મુક્તાફળ પણ શું કેસરસિંહ બહાર નથી કાઢી શકતો ? વળી તમે સર્વ વસ્તુ ખગને જ વશવર્તી છે.” એવું જે કહ્યું તે તો અમે સવિશેષ પ્રમાણ કરીએ છીએ; પરંતુ ખડગ તો મારા રાજાનું જ, અન્યનાં તો લોખંડના ખંડ-ટુકડા માત્ર જ. એ સિવાય તમે જે ભુજદંડના સામર્થ્યની વાત કરી એ હવે (યુદ્ધમાં) જણાશે. “કોણ શૂરો ને કોણ નહીં' એની પરીક્ષા તો રણક્ષેત્રમાં જ થાય છે. વળી ધુંધુમાર આદિ રાજાઓએ જે તારે માથે વીતક વીતાડી છે તે મારો રાજા જાણે છે. માટે હવે મૌન રહો. તમારું સર્વ પરાક્રમ જાણ્યું. હવે બહુ આનંબર રહેવા દો. કારણ કે બાંધી મૂઠી લાખની. હે રાજન ! જો મારું વચન અસત્ય નીવડે તો હું સત્યમેવ શ્વાનપાળોનો ઉછેરાયેલો ખરો. પરંતુ તમારું વચન અસત્ય નીવડે તો... તો તમે... પણ તમને કંઈ કહેવાય નહિ. આટલું આટલું કહેતા છતાં તમે મારું વચન માનતા નથી. પણ એમાં કાંઈ આશ્ચર્ય નથી; પાકે ઘડે ક્યાંય કાંઠા ચઢતા નથી.
દૂતનાં આવાં આવાં અપમાનકારક વચનોએ તો અવંતીપતિના ચિત્તમાં ધમધમી રહેલો ક્રોધાગ્નિ પ્રજ્વલિત કર્યો. એથી આક્રોશ સહિત કહ્યું-અરે દુરાચારી દૂત ! જા, તારા રાજાને કહે-હું પ્રતિમા નથી આપતો; ને સંગ્રામ માટે સજ્જ છું. તું દૂત ચીઠ્ઠનો ચાકર, એટલે તને જવા દઉં છું. નહીંતર તને શિક્ષા કર્યા વિના છોડ નહીં. પછી એણે પોતાના માણસોને આજ્ઞા કરવાથી એમણે એને ગળે પકડીને બહાર કાઢી મૂક્યો.
તે પછી સત્વર આવીને પોતાના રાજાને યથાસ્થિત વાત નિવેદન કરી. કેમકે સેવકજનોએ સ્વામીને અસત્ય વાત કહીને ઠગવા ન જોઈએ. દૂતનું કહેવું સાંભળીને, સમુદ્રના તરંગો જેમ વાયરો ઉત્પન્ન થવાથી ક્ષોભ પામે એમ, સભાસદો સર્વ ક્ષોભ પામ્યા. હું શત્રુપર વિજય મેળવીશ,
૬૬
અભયકુમાર મંત્રીશ્વરનું જીવનચરિત્ર (ભાગ-૩)
