________________
ધોવાનું પણ મળ્યું નહીં. આટલી દુર્દશા જાણે ઓછી હોય એમ, ક્યાંકથી શેષભરી સંલીનતા એ આવીને એને પડ્યાપર પાટુ મારી; એના પ્રતિબંધને લીધે એને ઠંડીથી હેરાન થતા માણસની જેમ અંગો પાંગો સર્વે સંકોચવા પડ્યાં, અને એમ કરીને કાચબાની જેમ પડ્યા રહેવું પડ્યું.
આ વખતે, પોતાના એક બંધુ-સૈનિકને આમ આપત્તિમાં આવી પડેલો જોઈ, અત્યંત ગર્વને લીધે પોતાને વીરશિરોમણિ સમજતી રસના સકળ વિશ્વને પોતાને આધીન માની વૃથા ફુલાતી ફુલાતી મોખરે આવી કહેવા લાગી “સ્પર્શન પડ્યો, પણ જ્યાં સુધી હું ઊભી છું ત્યાં સુધી તમારો વિજય કહેવાય નહીં. કેમકે, અન્ય સર્વસ્વ ગયું હોય તોયે, જ્યાંસુધી રત્નગર્ભા વસુધરા અક્ષત હોય ત્યાં સુધી રાજ્ય ગયું કહેવાતું નથી. સંધિવિગ્રહ પૂર્ણ શાસ્ત્રના વિષે જેમ લક્ષણવિદ્યા મૂળ છે તેમ કામરાજાના પણ સંધિવિગ્રહ પૂર્ણ રાજ્યમાં હું જ મૂળ છું.” અક્ષત રહેલી રસના આમ કહેતી આવી એટલે ચારિત્રધર્મ રાજાનો અતીવ દૃઢ વિસ્તારવંત છાતીવાળો ઔનોદર્ય સુભટ જેણે પૂર્વે અનેક ઉગ્ર શત્રુઓને પણ નસાડી મૂક્યા હતા, એની સાથે યુદ્ધમાં ઉતર્યો. સર્વ કોઈને આયાસ પમાડનારી ગર્વિષ્ટ રસનાઓ ઔનોદર્યને તો એક પામર જેવો ગણી રણક્ષેત્રમાં એક તરણાની જેમ કાઢી નાખ્યો.
આમ થવાથી અનશન નામનો મહાયોદ્ધો રસનાની સામે આવી ઊભો. કેમકે રસના ભલે એક સ્ત્રી જાતિ હતી પરંતુ સન્મુખ આવી યુદ્ધમાં ઉતરી હતી એટલે એનું સ્ત્રી જાતિત્વ ગણવામાં શેનું લેવાય ? બંનેનું ચિરકાળ યુદ્ધ ચાલ્યું પરંતુ કોઈ હાર્યું જીત્યું નહીં. કેમકે સરખે સરખાનો જય કે પરાજય તત્ક્ષણ થતો નથી. અનશને એને બે, ત્રણ, ચાર, પાંચ આદિ ઉપવાસો વડે મર્મ પર પ્રહાર કરી કરીને જર્જરિત કરી નાખી; એક તર્કશાસ્ત્રી અન્ય તર્કશાસ્ત્રીને કરે એમ. વચ્ચે કૃપા કરીને અનશને એને જરા છોડી તો વૃત્તિસંક્ષેપ અને રસત્યાગ બંને સહોદરોએ એને કદર્થના કરવામાં મણા રાખી નહીં, કારણકે ક્રોધાવિષ્ટ સ્થિતિમાં, સામે સ્ત્રી છે કે પુરુષ છે એ જોવાતું નથી. વળી એની સકળ લોકને રંજાડવાની પ્રકૃતિ સાંભરી આવવાથી અનશને એને પુનઃ પોતાના ગ્રાહ્યમાં અભયકુમાર મંત્રીશ્વરનું જીવનચરિત્ર (સર્ગ બારમો)
૧૩૧
