________________
વસ્તુઓ જ એને ગમે છે. બાવળ કે કૌચ વગેરેનું તો એ નામ પણ લેતો નથી. જ્યારે એ કોમળ વસ્તુઓનો સ્પર્શ પ્રાપ્ત કરે છે ત્યારે તો જાણે પોતે મોટું પરાક્રમ કર્યું હોય નહીં એમ માને છે અને મોહિની વિદ્યાવાળાની જેમ સકળ જગતને મુગ્ધ બનાવી દે છે. વળી એનો ઘાણ સુભટ તો વૈતાઢ્ય પર્વતની એકાંત-નિર્જન ગુહામાં જ હોય નહીં એમ એની નાસિકાના વિવરોમાં ઘર કરીને રહેલો છે–ત્યાં એને કુંકુમ-કેસર, કપૂર, પુષ્પો વગેરેનો ઉત્તમ સુગંધ પ્રાપ્ત થવાથી એ, ખાવાનું મળવાથી બાળકો કરે છે એમ હર્ષપૂર્વક નાચવા કુદવા માંડે છે. પરંતુ જો ક્યાંથી દુર્ગધ આવી તો, ભિક્ષુક આવે છે ત્યારે ધનવંતો પોતાનાં ઘરનાં દ્વાર બંધ કરી દે છે એમ, નાસિકાના દ્વાર બંધ કરી દે છે. અને વિષના ગંધથી અભિવાસિત કરીને શત્રુઓના આશ્રયનો નાશ કરવામાં આવે છે એમ એ દુર્ગધનો સુગંધ વડે ક્ષણ માત્રમાં નાશ કરે છે.
એ કામરાજાના ત્રીજા સુભટ ચક્ષુરાજનું કાર્ય સકળ વિશ્વપર ચૌદિશ નજર રાખવાનું છે. અન્ય સુભટોના સંચારનો એની જ દષ્ટિ પર આધાર છે; ક્રિયાનો (આધાર) જ્ઞાન દષ્ટિ પર છે એવી રીતે. લોકોનું રૂપ નિહાળવાની લાલસાવાળો એ મુખરૂપી પ્રાસાદના નેત્રરૂપી ગવાક્ષો પર બેસી રહી સ્ત્રીઓનાં અંગોપાંગ અને અન્ય પણ સુરૂપ વસ્તુઓ જોઈ જોઈને અત્યંત હર્ષ પામે છે; મિષ્ટ મોદકો જોઈને ક્ષુધાતુર બ્રાહ્મણો રાજીરાજી થાય છે એમ. એમાં જો કોઈ અંધ, પંગુ આદિ કુરૂપ પ્રાણી નજરે પડ્યું તો એના સંક્રમણના ભયને લીધે જ હોય નહીં એમ એ દષ્ટિ-ગવાક્ષો સધ બંધ કરી દે છે. એ ગર્વિષ્ટ ચક્ષુરાજમાં વળી એટલી બધી શક્તિ છે કે એ, દષ્ટિ વિષ સર્પની જેમ, શત્રુઓને રૂપદર્શન માત્રથી જ બાળીને ભસ્મ કરી નાખે છે.
કામ મહારાજાનો પોતાના કાર્યમાં સાવધાન એવો ચોથો સુભટ શ્રોતા એનો ચર હોય નહીં એમ ગુપ્તપણે શ્રવણરંધોમાં બેસી રહે છે. ત્યાં પિશાચની જેમ અદશ્ય રહીને એ સમસ્ત લોકોનું બોલવું ચાલવું સાંભળ્યા કરે છે. એમ કરતાં જે જે સાંભળવામાં આવે એ પોતાને અનુકૂળ હોય તો તો બળભદ્રની જેમ તલ્લીન થઈને સાંભળ્યા કરે; પરંતુ જો કંઈ
અભયકુમાર મંત્રીશ્વરનું જીવનચરિત્ર (સર્ગ બારમો)
૧૨૩
