________________
૬૦૭
બત્રીશી-૮, લેખાંક-૪૩ ધારવાપણું અને એ પૂર્વે એને ન ધારવાપણું... આવો ફેરફાર પણ કૂટસ્થનિત્યમાં સંભવતો નથી જ.
શંકા - જ્યાં = જે આકાશપ્રદેશોમાં આત્મા રહ્યો હોય ત્યાં જ શરીરનું પણ રહેવું એ જ જન્મ અને ત્યાંથી એ ખસી જવું એ જ મૃત્યુ... આમ માનવાથી જન્મ-મૃત્યુ ઘટી શકશે ને !
સમાધાન - આત્માને કશી જ અસર ન હોવા છતાં શરીરના સંબંધમાત્રથી જન્મ-મરણ થતા હોય તો આકાશના પણ એ થવા જોઈએ. કારણ કે શરીરનો તો ત્યાં-ત્યાં આકાશ સાથે પણ સંયોગવિયોગ થતા જ રહેતા હોય છે. પણ શરીર આવો કે જાવ... આકાશને કશી અસર નથી, માટે એના જન્મ-મરણ કહેવાતા નથી.... એટલે આત્માના જન્મ-મરણ જો કહેવા છે તો એને અસર પણ કહેવી જ પડે... અને તો પછી કૂટસ્થનિત્યત્વ રહી જ ન શકે.
શંકા - પરમાર્થથી = વસ્તુતઃ તો આત્માના જન્મ-મરણ વગેરે કશું છે જ નહીં, માત્ર એવા લોકવ્યવહારથી જ એ કહેવાય છે.
સમાધાન - જો મરણ વાસ્તવિક નથી તો તો પછી હિંસા-અહિંસા પણ વાસ્તવિક છે જ નહીં. અને જે વાસ્તવિક નથી, માત્ર ઉપચારથી છે એવી હિંસા ન મોક્ષનો પ્રતિબંધ કરી શકે કે એવી અહિંસા ન મોક્ષનું કારણ બની શકે. જે વાસ્તવિક ગાય નથી, એવી પથ્થરની ગાય લોકવ્યવહારમાં ગાય કહેવાતી હોવા માત્રથી કાંઈ દૂધ આપતી નથી.
શંકા - શરીરના ટૂકડા કરવા એ જ હિંસા છે, ને એ ન થવા દેવા – એ અહિંસા છે... આમ કહીએ તો ?
સમાધાન - તો પણ આરો નથી. કારણ કે પછી તો મૃતદેહ પણ શરીર તો છે જ, એનો નાશ કરનાર પણ હિંસક કહેવાશે. વળી, કીડીના શરીરના ટૂકડા થવા પર પણ કોઈ માનવની હિંસા કહે તો એને અટકાવશો શી રીતે ? કારણ કે આત્મા તો બધાના જ બિલકુલ નિર્લેપ-સર્વથાભિન્ન જ માન્યા છે. -
