________________
ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ: | 135 ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ।
5. ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ (ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੁਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੇ
ਪਰਿਆਏ ਦਾ ਇੱਕਠਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ।5। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਗਿਆਨ ਮਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰੁਤ ਗਿਆਨ ਪਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਹਨ ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਗਿਆਨ ਅਵਧੀ, ਮਨਪ੍ਰਯਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਤੱਖ ਗਿਆਨ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ।
ਮਿਅਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਮਿਅਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵੀ ਅੱਠ ਅੰਗ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:
1. ਥ (ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਠੀਕ ਪ੍ਰਯੋਗ) 2. ਅਰਥ ਭਾਵ ਸਮਝਨਾ) । 3. ਤਦਭੈ (ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ) 4. ਕਾਲ 5. ਬਿਨੈ 6. ਸੋਪਧਾਨ 7. ਬਹੂਮਾਨ 8. ਅਨਿੰਹਬ52
ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਉਹ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰਿਆਂ ਪਰਿਆਏ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪੁਜੇਪਾਦ ਨੇ “ਦਰਵਯਪਰਿਆਏਗੂ ਕੇਵਲਸਯ ਆਖ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ, ਸਮੁੱਚਾ, ਅਸਾਧਾਰਨ, ਨਿਰਪੱਖ, ਵਿਸੁੱਧ, ਸਰਵ ਭਾਵਵਿਆਪਕ, ਲੋਕਾਅਲੋਕਵਿਸ਼ਯਕ ਅਤੇ ਅਸੀਮਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਕਿਹਾ ਹੈ।33 ਸਵੈ (ਅਪਣਾ) ਪਰ (ਪਰਾਇਆ) ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਸੀਮਾ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੋਈ ਆਪਰੀਮਿਤ
