Page Text
________________
દશવૈકાલિકમૂલસૂત્ર-સટીક અનુવાદ
(૧૮૮) ગૃહસ્વામી દ્વારા તે ભિક્ષાચારોને દેવાનો નિષેધ કર્યાં પછી અથવા આપી દીધા પછી, ત્યાંથી તે યાયકો ચાલ્યા જાય પછી સંયમી સાધુ ભોજન - પાનને માટે તે ઘરમાં પ્રવેશ કરે.
૦ વિવેચન - ૧૭૯ થી ૧૮૮ -
૧૫૦
કાલ – જે જે ગામાદિમાંનો ઉચિત ભિક્ષાકાળ હોય તે. ભિક્ષુ વસતિમાં ભિક્ષાર્થે જાય અને સ્વાધ્યાયનો ઉચિત કાળ થતાં પાછો આવે. અકાળને છોડી દેવો. જે કાળમાં સ્વાધ્યાયાદિ ન સંભવે તે અકાળ કહેવાય. સર્વે યોગના ઉપસંગ્રહાર્ચે સમયે સમયે ઉચિત કાર્ય આચરે - ભિક્ષાના કાળે ભિક્ષા લે અને સ્વાધ્યાયાદિ કાળમાં સ્વાધ્યાય કરે. અકાળે ગૌચરી જવામાં શો દોષ ? અકાલચારી કોઈ સાધુ ગૌચરી ન મળતાં પોતે કહેશે કે આ સ્થંડિલ સંનિવેશ (ઉકરડા)માં ભિક્ષા ક્યાંથી મળે ? તેને કહેવું કે - હે ભિક્ષુ ! પ્રમાદ કે સ્વાધ્યાયના લોભથી અકાલે ચરે છે, કાળને જોતો નથી, શું આ ભિક્ષાકાળ છે ? અકાળે ચરવાથી આત્મા ખેદ પામશે, વધારે ભટકશે અથવા સંનિવેશની ગર્હા કરશે. ભગવંતની આજ્ઞા લોપશે. આ દોષ હોવાથી અકાળે ભિક્ષાટન ન કરવું, ભિક્ષા કાળે ભિક્ષાર્થે જવું.
બીજા આચાર્ય કહે છે - સ્મૃતિ કાળ જ ભિક્ષા કાળ છે. જેમાં ભિક્ષુકોને દેવા લોકો યાદ કરે તે સ્મૃતિકાળ, જંઘા બળ હોય તો વીર્યાચારને ન ઉલ્લંઘે પણ પુરુષાર્થ કરે. ન મળે તો અલાભની વિચારણા ન કરે. પણ વીર્યાચારની આરાધના થઈ તેમ વિચારે. ભિક્ષાટન તે માટે કરેલ છે. આહારાર્થે નહીં, તેમ વિચારે. અનશનાદિ તપ થયો તેવું સમ્યક્ વિચારે. કાળ યાતના કહી, હવે ક્ષેત્ર યતના કહે છેઃ- શોભન, ભેદથી વિવિધ પ્રકારના પ્રાણી બલીદાનાદિથી ભોજનાર્થે લવાયા હોય, તેમની સામે ન જાય. તેમને ત્રાસ થતાં અંતરાય, અધિકરણ આદિ દોષ લાગે. તેથી તે પ્રાણીને ઉદ્વેગાદિ કર્યા વિના જ્યણાથી ચાલે.
ન
ભિક્ષાર્થે પ્રવેશેલ સાધુ, કોઈ ઘર કે દેવકુળાદિમાં બેસે નહીં. જેથી સંયમનો ઉપઘાત ન થાય, ધર્મકથાદિનો વિસ્તાર ન કરે. આના વડે એકાદપ્રશ્નનો ઉત્તર આપવાની અનુજ્ઞા આપી. સંયતને ત્યાં લાંબો કાળ બેસવાથી અનેષણા, દ્વેષ આદિ પ્રસંગ આવે. ક્ષેત્ર યતના કહીને દ્રવ્ય ચતના કહે છેઃ- અર્ગલા - આગળીયો, પરિઘ - નગરના દ્વારની ભોગળ, ટૂર – બારણું, કપાટ – કમાડ, સાધુ ત્યાં ટેકો ન લે. લાઘવાતા કે વિરાધનાદિ દોષ લાગે. ગોચરાગ્રગત – ભિક્ષાર્થે પ્રવિષ્ટ. મુનિ અને સંયત પર્યાય છે.
હવે ભાવ યતનાઃ- શ્રમણ - નિગ્રન્થ શેષ સૂત્રાર્થ મુજબ જાણવું. ઉક્ત શ્રમણાદિને ઉલ્લંઘીને ભિક્ષાર્થે ન પ્રવેશે. અથવા તેની દૃષ્ટિ પડે ત્યાં પણ ઉભા ન રહેવું. પણ એકાંતમાં થોડે દૂર જઈને મુનિ ઉભા રહે. અન્યથા આવા દોષ લાગે - દેનારને કે દેનાર અને શ્રમણાદિને અપ્રીતિ થાય, “આ લોકોનું કેવું અલોકજ્ઞપણું છે' એમ પ્રવચનની લઘુતા થાય કે અંતરાય દોષ લાગે. તેથી એમ ન કરવું. બાકી સૂત્રાર્થવત્
Jain Education International
For Private & Personal Use Only
www.jainelibrary.org
| SR No. | 009027 |
| Book Title | Agam Satik Part 36 Dashvaikalik Sutra Gujarati Anuwad 1 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Dipratnasagar, Deepratnasagar |
| Publisher | Shrutnidhi Ahmedabad |
| Publication Year | |
| Total Pages | 242 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati, Agam, Canon, & agam_dashvaikalik |
| File Size | 5 MB |