Page Text
________________
પ્રવચન નં. ૨૯
૩૭૩ છકાય જીવની રક્ષાનો શુભરાગ હોય છે તેને વ્યવહાર સંયમધર્મ કહેવાય છે. આ રીતે આજે કુદરતી ઉત્તમ સંયમ ધર્મનો દિવસ છે અને આપણી છઠ્ઠી ગાથાની પૂર્ણાહૂતિ લગભગ આજે થઈ જશે એવો દિવસ છે.
હવે સમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનપૂર્વક ચારિત્ર હોય છે તો ચારિત્ર પહેલાં સમ્યગ્દર્શન ને જ્ઞાન કેમ પ્રગટ થાય? ને કેને પ્રગટ થાય? અને શું વિધિએ પ્રગટ થાય? એની ચર્ચા, ચિંતવન એનો સ્વાધ્યાય ચાલે છે. સમ્યગ્દર્શન ઈ એકડો છે. ચારિત્ર ઈ બગડો છે. હવે એકડાની ખબર ન હોય અને બગડાની આરાધના કરે તો ક્યાંથી એમાં એનો અંત આવે ભવનો?
થોડું ઉપરથી પહેલું લઈ લઈએ કે આચાર્ય ભગવાને શરૂઆત કરતાં એમ કહ્યું, શિષ્યનો પ્રશ્ન છે કે આ શુદ્ધાત્માનું સ્વરૂપ શું છે? અને એનો અનુભવ કેમ થાય ? આ બે પ્રશ્ન પૂક્યા છે. ત્રીજો પ્રશ્ન આ છ દ્રવ્ય કેવા છે? નવ તત્ત્વ કેવા છે? લોકનો વિભાગ શું છે? નારકીના જીવોનું આયુષ્ય કેટલું? સ્વર્ગ ક્યાં છે? એ કાંઈ પ્રશ્ન પૂછ્યો નથી. પ્રશ્ન નથી પૂછળ્યો એનું કારણ છે, કે જે જ્ઞાન એને ન જાણતું હોય એનો પ્રશ્ન મારે શું પૂછવો અને જે જ્ઞાન જેને જાણી શકે તેવો જ પ્રશ્ન પૂછાય ને? બધું છે પણ છે અને જાણવાનું આત્માની પાસે એનું જ્ઞાન જ નથી. એટલે પ્રશ્નનો ઉત્તર ન પૂછતાં શુદ્ધાત્માનું સ્વરૂપ શું અને એનો અનુભવ કેમ થાય તેવા બે પ્રશ્ન છે. બે પ્રશ્નમાં એક ઉત્તર અપાય ગયો છે. આજે ફરીથી થોડો રીફર કરીએ છીએ આપણે, કે પહેલો પ્રશ્ન ઈ છે કે શુદ્ધઆત્માનું સ્વરૂપ શું છે કે જો તું શુદ્ધાત્માનું સ્વરૂપ પૂછતો હો તો સાંભળ.
હે ભવ્યપ્રાણી ! હે શુદ્ધ આત્માના ઇચ્છક ! તું સાંભળ શુદ્ધાત્મનું સ્વરૂપ. જે આત્મા શુભાશુભભાવે પરિણમતો નથી. અનાદિકાળથી આજ સુધી શુભાશુભભાવ તેના સ્વભાવે પરિણમતો નથી. શુભાશુભભાવ હો તો હો પણ પોતાનો નિજભાવછોડીને શુભાશુભભાવરૂપે પરિણમે એવો આત્માનો સ્વભાવ નથી, તો તો જડ થઈ જાય. કેમકે આત્મા સ્વભાવથી અકારક અવેદક છે. આત્મા પોતાના સ્વભાવને છોડતો નથી.
ગમે તેટલું મંથન કરે અજ્ઞાની પ્રાણી મરી જાય સૂકાઈ જાય તપ કરીને પણ એ આત્માનો સ્વભાવ એવો છે, અકારક-અવેદક એ ત્રણકાળમાં અકર્તાપણું છોડે અને પરિણામથી સહિત થાય તો પરિણામને કરે, પરિણામથી સહિત તો થતો નથી. એ તો પરિણામથી રહિત જ છે અનાદિ-અનંત. પ્રમત્ત અને અપ્રમત્ત એવી બે દશાના ભાગ પાડી ૧૪ પર્યાયથી આત્મા રહિત છે. રહિત થાય છે એમ નથી. ત્રણે કાળ પરિણામથી બંધના કારણભૂત પર્યાય, બંધના કાર્યરૂપ પર્યાય, મોક્ષના કારણભૂત નિશ્ચય મોક્ષમાર્ગ કે મોક્ષની પર્યાય એ પર્યાયથી આત્મા સર્વથા ભિન્ન છે. પહેલાં સર્વથા લેવું પછી અનુભવ થતાં સ્યાદ્વાદ
| SR No. | 008241 |
| Book Title | Gnayak Swaroop Prakashan |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Lalchandra Pandit |
| Publisher | Digambar Jain Kundamrut Kahan |
| Publication Year | 2007 |
| Total Pages | 487 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati, Spiritual, & Discourse |
| File Size | 3 MB |