Page Text
________________
પ્રવચન નં. ૧૮
૨૩૧ મારા જ્ઞાનમાં જ્ઞાયક જણાય રહ્યો છે, પર જણાતું નથી. જ્ઞયાકાર થવાથી આત્માને જ્ઞાયક એવું નામ પ્રસિદ્ધ છે. પ્રસિદ્ધ છે લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે કે જાણનાર કોને કહેવાય કે પરને જાણે તેને જાણનાર કહેવામાં આવે છે. સીધું એને એમ ન કહે કે આત્માને જાણે તે આત્મા. સમજે નહિં એટલે વ્યવહાર દ્વારા પરમાર્થ સમજાવે છે. જેમકે દૃષ્ટાંતથી ખ્યાલમાં આવે છે કે સૂર્ય છે ને સૂર્ય, તે રાત્રે અસ્ત થયો. અને સવારે ઉદય થયો તો સૂર્યના પ્રકાશ દ્વારા જો મકાન જણાય છે, તો સૂર્ય દષ્ટિમાં આવતો નથી. પણ પ્રકાશ દ્વારા પ્રકાશક જણાય છે તો એનું લક્ષ સૂર્ય ઉપર આવી જશે. અને સૂર્ય પ્રસિદ્ધ થઈ જશે એના જ્ઞાનમાં.
પણ જેને સૂર્યના પ્રકાશમાં મકાન આદિ પર પદાર્થ જણાય છે, દીવાના પ્રકાશમાં ઘટપટ જણાય છે. એને દીવો નહિં જણાય એના જ્ઞાનમાં દીવા સંબંધેનું અંધારું થઈ ગયું. દીવો તો પ્રકાશનો પૂંજ છે પણ એના જ્ઞાનમાં અંધારું થઈ ગયું. શું કહ્યું? એના જ્ઞાનમાં અંધારું છે. અત્યારે દીવાના પ્રકાશથી ઘટપટ જણાય છે અને એ અંધારું છે. એવી રીતે સૂર્યના પ્રકાશમાં મકાન જણાય છે, એ ઝળહળ જ્યોતિ સૂર્ય આવો દેદિપ્યમાન પ્રકાશનો પુંજ એના જ્ઞાનમાંથી નીકળી ગયો. એટલે એના જ્ઞાનમાં તો સૂર્ય સંબંધીનું અંધારું થઈ ગયું. સૂર્ય દેખાણો નહિ એને.
કેમકે લક્ષ એક ઉપર હોય, જ્યારે મકાન ઉપર લક્ષ છે ત્યારે એને પ્રકાશક અને પ્રકાશક એવા સૂર્યનું લક્ષ છૂટી ગયું. આપણે પૂછીએ શું જણાય છે સૂર્ય ઉગ્યો તો, તો કહે મકાન જણાય છે. પિતા પુત્રને રાત્રે ચર્ચા થઈ કે પપ્પાજી આ અત્યારે તો મકાન દેખાતા નથી. તો કહે સૂર્યનો ઉદય નથી ને એટલે મકાન દેખાતા નથી. સૂર્યનો ઉદય નથી ને? એટલે મકાન દેખાતા નથી, સવારે મકાન દેખાશે. સવારે સૂર્ય ઉગ્યો. બોલો બેટા હવે શું જણાય છે. મકાનો હવે જણાય છે. મકાનો જણાય છે કે કાંઈ બીજું જણાય છે? જેના દ્વારા મકાનો પ્રસિદ્ધ છે એ વસ્તુ તને જણાય છે કે સૂર્યમાં જેનો અભાવ છે એ તને જણાય છે. સૂર્યમાં તો મકાનની નાસ્તિ છે અને મકાન જણાય છે તો તારા જ્ઞાનમાં અંધારું થઈ ગયું. સૂર્ય સંબંધીનું અજ્ઞાન.
સૂર્ય સંબંધીનું અજ્ઞાન ખ્યાલ રાખજો. સૂર્ય સંબંધીનું અજ્ઞાન એ આત્મા સંબંધીનું અજ્ઞાન થઈ ગયું. મને પર જણાય છે. આત્મા સંબંધીનું અજ્ઞાન, અંધારું થઈ ગયું છે. આહાહા ! જણાય છે બધાને આત્મા. અને મનાઈ ગયું છે કે મને પર જણાય છે. એ સૂર્યનું દૃષ્ટાંત આપ્યું. કે પ્રકાશ થયો તો એમાં તો પ્રકાશક સૂર્ય દેખાય છે. જેની દૃષ્ટિ સૂર્ય ઉપર નથી ઉપાદાન ઉપર નજર નથી, પર ઉપર નજર છે, તે કહે છે કે આ મકાન રાત્રે ન જણાય અત્યારે જણાય. સૂર્ય સંબંધીનું એના જ્ઞાનમાં અજ્ઞાન થઈ ગયું.
| SR No. | 008241 |
| Book Title | Gnayak Swaroop Prakashan |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Lalchandra Pandit |
| Publisher | Digambar Jain Kundamrut Kahan |
| Publication Year | 2007 |
| Total Pages | 487 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati, Spiritual, & Discourse |
| File Size | 3 MB |