Page Text
________________
પ્રવચન નં. ૧૬
૨૦૧ કર્મનું કર્મમાં છે. નિમિત્ત કારણ અજ્ઞાનીનો અજ્ઞાનભાવ છે. પણ અજ્ઞાનીનો ભગવાન આત્મા એમાં નિમિત્ત કારણ થતો નથી. જો અજ્ઞાનીનો આત્મા પણ કર્મબંધમાં નિમિત્ત થાય, તો નિત્ય કર્મ બંધાયા જ કરે, કોઈ દિ' કર્મથી છૂટી શકે નહીં. માટે આત્મામાં કર્મના બંધનું નિમિત્ત કારણ નથી. નિમિત્ત ન કહો આત્માને, ઉપાદાન કહો. નિમિત્ત રાગને કહો, નૈમિત્તિક કર્મને કહો. ત્રણ વાત કરી.
ભગવાન આત્મા ઉપાદાન છે ત્રિકાળ એ લુખ્ખો છે, એમાં રાગની ચીકાશ નથી એમાં આનંદ ભર્યો છે પણ રાગ નથી એમાં, એને ઉપાદાન કહો ત્રિકાળી ઉપાદાન. અને એક સમયની બહિર્મુખ જે રાગની અવસ્થા આસ્રવ એ એક ક્ષણિક અશુદ્ધ ઉપાદાન છે અને નવા કર્મનો બંધ થાય છે, તે તેને કારણે થાય છે. આને નિમિત્ત કહો તો ઓને નૈમિત્તિક કહેવાય. આને ઉપાદાન કહો તો ઓને પણ ઉપાદાન કહો. ક્ષણિક ઉપાદાન આને કહો.
એક ત્રિકાળી ઉપાદાન અને એક ક્ષણિક ઉપાદાન. બે ઉપાદાન છે અહીંયા અંદરમાં. તેમ સામે બે ઉપાદાન છે કર્મમાં. જડ કર્મત્રિકાળી ઉપાદાન અને એની જે પર્યાય અનુભાગની એ એનું ક્ષણિક ઉપાદાન છે. બે દ્રવ્ય ને બે દ્રવ્યના ગુણ પર્યાય ભિન્ન છે. હવે બેને સંબંધ થાય છે. એના દ્રવ્યને દ્રવ્ય વચ્ચે સંબંધ નથી થતો. બેની પર્યાય વચ્ચે નિમિત્ત નૈમિત્તિક સંબંધ થાય છે. નિમિત્ત નૈમિત્તિક સંબંધ થયો એટલે અજ્ઞાન ઊભું થયું ને સંસારની ઉત્પત્તિ થઈ ગઈ. ત્યારે ત્રિકાળી ઉપાદાન છે એ તો કર્મના બંધનું કારણ નથી ને રાગનું પણ કારણ નથી. રાગના કારણથી પણ શૂન્ય છે. પણ રાગ થાય છે, સ્વભાવને ભૂલે આત્મા, ભેદજ્ઞાનનો અભાવ હોય, પરને પોતાનું માને તો મિથ્યાત્વાદિ ભાવો, અજ્ઞાન ઊભું થાય છે. એ અજ્ઞાનને નિમિત્ત કહેવાય, ત્રિકાળી આત્માને નિમિત્ત ન કહેવાય કર્મના બંધમાં.
એક સમયની રાગની પર્યાયને નિમિત્ત કહો, કર્મનો જે બંધ થાય છે તેને નૈમિત્તિક કહેવાય. એવો નિમિત્ત નૈમિત્તિક સંબધ આત્માથી બહાર થાય છે. આત્મામાં થતો નથી. નિમિત્ત નૈમિત્તિક સંબંધથી રહિત આત્મા છે. એ સ્વભાવદૃષ્ટિ કરે તો સમ્યગ્દર્શન થાય. અને સ્વભાવ દૃષ્ટિ ન કરે તો પણ એમાં નિમિત્તપણું આવતું નથી. નિમિત્ત માને તો એ તો એનું અજ્ઞાન થયું. એ ક્યાં નિમિત્ત છે. રાગમાં કે કર્મના બંધમાં એ તો જ્ઞાતા છે. આ અંદરની ગૂંચ છે ને એ ઉકેલવાની છે. અંદરની ગાંઠ પડી ગઈ હોય સુતરની દોરીમાં તો આમ માંડ-માંડ માંડ નીકળે. અને એમાં રેશમની દોરીમાં ગાંઠ પડી ગઈ હોય, તો ન નીકળે, ને માથે તેલનું ટીપું હોય તો તો નીકળવું બહુ મુશ્કેલ છે. પણ ગાંઠ તો ગાંઠ છે ઈ દોરો નથી. આહાહા !
એમ આ ભગવાન ત્રિકાળી જ્ઞાનાનંદ પરમાત્મા એની દૃષ્ટિ કરીને અનુભવ કરે, તો
| SR No. | 008241 |
| Book Title | Gnayak Swaroop Prakashan |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Lalchandra Pandit |
| Publisher | Digambar Jain Kundamrut Kahan |
| Publication Year | 2007 |
| Total Pages | 487 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati, Spiritual, & Discourse |
| File Size | 3 MB |