Page Text
________________
અધ્યાય બીજો
૧૦૯
આત્મા-અથવા અંતઃકરણ કે મન-તાબે ન હોઈ અનર્થ કરી બેસે છે તેને વશ કરવો. બસ એ બે વશ થયાં એટલે પછી ગમે તેવા કર્કશ કે કોમળ વિષયો આવી પડે તોય હરકત નથી કારણ કે) આત્માને આધીન રહેલી અને રાગદ્વેષથી દૂર રહેલી ઇન્દ્રિયો દ્વારા વિષયોમાં ફરવા છતાં મનોજથી સાધક, પ્રસાદને જ મેળવે છે. (એના જીવનમાં ખેદ કે દુઃખ કદી નજરે ચડતું નથી.)
આવી સહજ પ્રસન્નતા જેણે સાધી, એનાં સર્વ દુઃખો ટળી ગયાં જ સમજવાં. વળી આવા પ્રસન્નચિત્તવાળા સાધકની બુદ્ધિ (પૂર્વે ગમે તેવી અસ્થિર હોય, તોય) જલદી અને બધા પ્રકારે સ્થિર થઈ જાય છે.
નોંધ : જેણ મન અને ઇન્દ્રિયો જીતી લીધી, એને વિષયોનો ભય રાખવાનું કશું કારણ નથી. એટલે સાધક જ્યારે ઇન્દ્રિયો તથા મનને વશ કરવાની તાલીમ માટે વિષયોથી વેગળાં પાડે, ત્યારે ઇન્દ્રિયો તથા મનને આત્માધીન બનાવવા માટે જ એ ત્યાગ કર્યો છે, એટલું ન ભૂલે. આમ કરવા છતાં સહેજે એવી સ્થિતિ થાય કે ઈદ્રિયો તથા મનને મનોજ્ઞ કે અમનોજ્ઞ વિષયોમાં રાગદ્વેષ થવાનું કારણ ન રહે. આવી સ્થિતિ પછી એવા સ્વાધીન આત્મા- (મન, ઇંદ્રિયોથી જે સ્વતંત્ર થયો તે સ્વાધીન આત્મા જ ગણાય)ને ગમે તે પ્રકારના વિષયોનો સંગ થાય; છતાં તેની પ્રસન્નતા તૂટે નહિ. સામાન્ય રીતે આ ભૂમિકા જેનામાં ન હોય તે મનોજ્ઞ-વિષયોને સંગે પ્રસન્ન થતો હોય એમ લાગે છે. પણ તે ખરી પ્રસન્નતા જ નથી હોતી. પ્રસન્નતાનો આભાસમાત્ર છે. એટલે જ આંખ મીંચીને ઉઘાડીએ એટલીવારમાં તો એની કહેવાતી પ્રસન્નતા તાલી દઈને ભાગી જાય છે. ખરી પ્રસન્નતા તો આત્માના ઘરની વસ્તુ છે. તે ભાગે જ શી રીતે ? એટલે જ ગીતાકારે કહ્યું કે એ જેને સહજ મળી છે, તેનાં દુઃખ માત્ર આપોઆપ નાશ પામે છે. ખરી વાત છે કે દુઃખનું મૂળ બહાર નથી, આત્માની અપ્રસન્નતામાં જ છે. આત્મા પ્રસન્ન હોય તો ગમે તેવા સારામાઠા પ્રસંગ આવી પડે તોય ચિત્ત નિરંતર પ્રસન્ન જ રહે છે. "આત્મા પ્રસન્ન, જો સઘળું પ્રસન્ન તો; છે વિશ્વવિજ્ઞાન જ માત્ર આટલું.” એ સૂત્ર અક્ષરશઃ ખરું છે. જૈન સૂત્રકારો કહે છે કે સમ્યગદષ્ટિવાળા પ્રસન્ન આત્માઓ, પૂર્વનાં કુટિલકર્મને લીધે નરક ગતિ પામે તો ત્યાં પણ પ્રસન્ન જ રહે છે. જ્યારે અસમ્યમ્ દષ્ટિવાળાને સ્વર્ગમાં પણ અપ્રસન્નતા જ હોય છે. કરોડો સિદ્ધિ, ચમત્કારો, ઇદ્રની સંપત્તિ કે ઐશ્વર્ય વગેરે પ્રસન્નચિત્ત આગળ સાવ તુચ્છ છે. પ્રસન્નચિત્ત થયું પછી બુદ્ધિ પણ સુસ્થિર થાય તેમાં શી નવાઈ? આથી
| SR No. | 008084 |
| Book Title | Jain Drushtie Gita Darshan Part 1 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Santbal |
| Publisher | Mahavir Sahitya Prakashan Mandir Ahmedabad |
| Publication Year | 1995 |
| Total Pages | 344 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati, Philosophy, & Religion |
| File Size | 19 MB |